Uzlaştırmanın Hukukî Niteliği

Uzlaştırma, karma hukukî niteliğe sahiptir ve bir yönüyle maddî ceza hukuku diğer yönüyle de ceza muhakemesi hukuku kurumudur. Uzlaştırma kapsamında olan bir suç bakımından, uzlaştırma usûlü uygulanmadan muhakemeye devam edilememektedir. Bu nedenle uzlaştırma, muhakeme engeli de teşkil etmektedir. Başka bir açıdan, taraflar arasında uzlaşmanın sağlanmış ve uzlaştırmaya ait diğer koşulların da karşılanmış olması, failin cezaî sorumluluğunu ortadan kaldırır. Bu bağlamda uzlaştırma, aynı zamanda maddî ceza hukuku kurumudur. Ceza muhakemesi ve ceza hukukuna ilişkin bu iki boyutu, uzlaştırmanın karma hukukî niteliğini oluşturmaktadır.

Uzlaştırmanın karma niteliğinin iki temel sonucu vardır. Birincisi zaman bakımından uygulanmaya ilişkindir. Muhakeme normlarının, maddî gerçeğe hukuka uygun biçimde ulaşabilme konusundaki en ileri bilgi ve tecrübe ile hazırlandığı varsayıldığından, geçmişte işlenen suçlar bakımından dahi derhal uygulanmaları esasken, ceza normları “kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesi” gereği, kural olarak geçmişte işlenen suçlar bakımından uygulanmazlar. Ancak ceza adaleti gereği, fail lehine olmak kaydı ile ceza normlarının geçmişte işlenen fiiller bakımından da uygulanması mümkündür. Uzlaştırma, fail ile devlet arasındaki ceza ilişkisini doğrudan ilgilendirdiğinden, uzlaşmanın kapsamını genişleten bir norm fail lehine olacağından, geçmişe dönük fiiller bakımından da uygulama alanı bulacaktır.

Uzlaştırmanın karma niteliğinin ikinci sonucu kıyas yasağını ilgilendirmektedir. Bilindiği gibi muhakeme normlarında kıyas serbestisi varken, ceza normlarında kıyas yasağı vardır. Dolayısıyla uzlaştırmanın kapsamını kıyas yoluyla daraltmak veya genişletmek mümkün değilken, uzlaştırmanın nasıl gerçekleştirileceğine dair usûlde kıyas mümkündür.