Ücret Garanti Fonu Ve Fondan Yararlanma Koşulları
Çalışma hayatında sıkça karşılaştığımız durumlardan biri işverenlerin ödeme güçlüğüne düşmesi neticesinde çalıştırdığı işçilerin ücretlerini ödeyememesidir. İş mevzuatımızda, işverenin konkordato ilan etmesi, iflası veya iflasın ertelenmesi, aciz vesikası alması sonucunda ödeme güçlüğüne düştüğü hallerde işçilere üç aylık ödenmeyen ücret alacakları Ücret Garanti Fonu aracılığıyla ödenebilmektedir.
Ücret Garanti Fonunun Hukuki Yapısı
İşverenin ödeme aczine düşmesi 4857 sayılı İş Yasası’ nın 33, maddesinde düzenlenmişti. Ancak bu hüküm 5763 sayılı yasanın 37. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır. Aynı yasanın 17. maddesi ile 4447 sayılı kanuna ek 1. madde eklenmiş ve “işverenin ödeme aczine düşmesi” bu maddede düzenlenmiştir.
4447 sayılı yasaya eklenen ek 1. maddeye göre; bu yasaya göre sigortalı sayılan kişileri çalıştıran işverenin konkordato ilan etmesi, işveren için aciz vesikası alınması, işverenin iflası veya iflasın ertelenmesi nedeniyle ödeme güçlüğüne düşülmesi halinde işçilerin iş ilişkisinden kaynaklanan üç aylık ödenmeyen ücret alacaklarını karşılamak amacı ile işsizlik sigortası fonu kapsamında “ücret garanti fonu” oluşturulur.
Yapılan bu düzenleme sonucunda eskiden sadece 4857 sayı İş Yasası kapsamında çalışanlara yapılan ödeme artık yeni düzenleme ile Deniz İş Yasası, Basın İş Yasası ve Borçlar Yasası kapsamında bulunan işçileri de kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Yani hangi tür çalışan olursa olsun İŞKUR’ a işsizlik Sigortası primi ödeniyor ise işverenden alamadığı en fazla üç aylık ücretinin Ücret Garanti Fonu’ndan ödenmesi söz konusu olmaktadır.
İşsizlik sigortası fonu kapsamında kurulan Ücret Garanti Fonu, işverence ödenmiş primlerle finanse edilmektedir. Yasaya göre ayrılacak prim tutarı işverenin işsizlik sigortası olarak yaptığı ödemenin bir yıllık toplamının %1′ idir. 2003 yılından itibaren bu Fona İŞKUR tarafından para aktarılmaktadır.
Ücret Garanti Fonunun oluşum ve uygulamasına ilişkin çalışına usul ve esaslarını düzenlemek üzere bir yönetmelik çıkarılması öngörülmektedir. Yeni yönetmelik yürürlüğe girinceye kadar 18.10.2004 larıh 25617 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan yönetmelik uygulanmaya devam edecektir.
Ücret Garanti Fonundan Yararlanma Şartları
İşsizlik Sigortası Kanunu Kapsamında Çalışmak
Ücret Garanti Fonu eskiden sadece 4857 sayı İş Yasası kapsamında çalışanlara ödeme yapıyordu. Ancak artık yeni düzenleme ile Deniz İş Yasası, Basın İş Yasası ve Borçlar Yasası kapsamında bulunan işçiler de fon kapsamına girmiştir. Yani hangi tür çalışan olursa olsun IŞKUR’a işsizlik Sigortası primi ödeniyor ise işverenden alamadığı en fazla üç aylık ücretinin Ücret Garanti Fonu’ndan ödenmesi söz konusu olmaktadır.
Burada dikkat edilmesi gereken bir diğer husus; Fon’dan para isteyecek kişilerin işverenin ödeme güçlüğüne düşmesinden önceki son I yıl içinde aynı işyerinde çalışmasının olmasıdır.
İşçinin, İşverenden Ücret Alacağının Bulunması
Ücret Garanti Fonu, işçilerin iş ilişkisinden kaynaklanan ücret alacaklarını kapsadığından, kıdem, ihbar, kötü niyet tazminatı gibi alacaklar için bu çerçevede bir garanti bulunmamaktadır.
Yönetmelik, işçinin aynı işverenle olan iş ilişkilerinde aciz vesikasına dayanarak Fondan sadece bir kez yaralanabileceğim öngörmüştür.
Fon ile güvenceye bağlanan ücret alacağı işçinin net ücretidir . Yönetmelik “son üç aylık ücret alacağının” Fon tarafından karşılanacağı belirtilerek bir üst sınır getirmiştir. Buradaki son üç aylık ücret alacağının işverenin ödeme aczine düştüğü tarihten önceki son üç aylık net ücreti belirtmektedir.
İşverenin Ödeme Güçlüğüne Düşmesi
Fondan yararlanabilmek için aranan bir diğer şart, işçinin işvereninin ücret ödeyemez duruma düşmesidir. İşverenin ödeme güçlüğünün, belli özellikleri taşıyan bir durum olarak değerlendirilmesi gerekir. Fon işverenin;
- Konkordato ilan etmesi,
- işveren için aciz vesikası alınması veya
- İflası nedenleriyle ödeme güçlüğüne düştüğü hallerde devreye girmektedir.
İşçinin Başvurusu
İşçinin fondan yaralanabilecek son 3 aylık ücret alacağının varlığının ve halen ödenmediğinin belgelenmesi gerekir. Öyle ki ilgili işçinin bunu ya yönetmeliğe ekli “işçi alacak belgesi”, ya da “son 3 aylık ücret alacağını gösteren diğer bir belge” ile birlikte Yönetmelikte sayılan şu belgelerden birini ibraz ederek yetkili kurum birimine, yani işye rinin bulunduğu yerdeki İş-Kur birimine başvurması şarttır:
- İcra ve iflas Kanunu’nun 143. maddesi uyarınca İcra Dairesi’nden alınan “aciz vesikası” veya 105. maddenin 1. fıkrası uyarınca alınacak “aciz vesikası hükmündeki belge” (Haciz Tutanağı),
- İflasın açılmasına dair mahkeme kararının tasdikli suretinin veya İcra ve İflas Kanunu’nun 166. maddesi uyarınca ilan edildiğini gösterir bir belge (İflas Kararının, Ticaret Sicil Gazetesi veya İflas Dairesi’nce yurt düzeyinde tirajı en yüksek beş gazeteden birinde yapılan ilanı),
- İcra tetkik merciince verilen konkordato (iflâs anlaşması) mühleti kararının tasdikli sureti veya İcra ve İflas Kanunu’nun 288. maddesi uyarınca ilan edildiğini gösteren belge (yurt düzeyinde tirajı en yüksek beş gazeteden birinde yapılan mühlet ilanı) (Yönetmelik md. 8/a,b,c).
Alacaklı işçi yukarıda sayılan evraklarla birlikte Kurum ünitesine başvurduktan sonra, Kurum gerekli araştırmayı yaparak belgelerde her hangi bir eksiklik yok ise 30 gün içerisinde ödemeyi gerçekleştirir, ödemeyi, başvuruyu alan ilgili kurum birimi yapar ve durumu ilgili icra iflas müdürlüklerine veya konkordato komiseri ve işverene bildirir.
Bir işçiye ödeme yapılabilmesi için onun bağlı olduğu işverenin işsizlik sigortası primi ödemiş olup olmaması önemli değildir. İşveren anılan primleri ödemese de işçilerin ücret alacağı için Fondan ödeme yapılacaktır.
İşçilerin aynı işverenle olan iş ilişkilerinde aciz vesikasına dayanarak Ücret Garanti Fonu’ndan bir kez yararlanabilir. Aynı işveren için işçi adına ikinci bir ödeme yapılmaz. Bu arada işçiye İşsizlik Sigorta Fonu’ndan işsizlik ödeneği veriliyor olması, Ücret Garanti Fonundan yararlanmasına engel olmaz.