Dava Zamanaşımı Nedir? Zamanaşımı Süresi Nasıl Hesaplanır?
Dava Zamanaşımının Başlangıcı Ne Zamandır?
Tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüs hâlinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden, çocuklara karşı üst- soy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda çocuğun onsekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar.
Özel kısımda düzenlenen iki suç tipi açısından ise, “Birden Çok Evlilik ve Hileli Evlenme” suçlarında evlenmenin iptali kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar. İftira suçunda ise dava zamanaşımının başlangıcı mağdurun fiili işlemediğinin sabit olduğu tarihtir.
Şu suçlarda dava zamanaşımı söz konusu olmaz:
Soykırım suçu (TCK m. 76/4)
İnsanlığa karşı suçlar (TCK m. 77/4)
Belirtilen suçları işlemek amacıyla örgüt kurma ve yönetme suçları (TCK m. 78/3)
Yurt dışında Devlete karşı işlenen ve ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet ya da 10 yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar
ACK m. 49 uyarınca “vatana ihanet” suçu
Dava Zamanaşımı Süreleri
Çeşitli suçlar açısından kaç yıl geçtikten sonra zamanaşımının söz konusu olacağına ilişkin düzenleme Kanun’un 66/1. maddesinde yer almaktadır. Yasa koyucu bu hususta 8 ile 30 yıl arasında değişen süreler öngörmüştür. Söz ko- nusu süreler ise “suçun kanunda gösterilmiş olan cezasının üst sınırı dikkate alınarak belirlenir ve seçimlik cezaları gerektiren suçlarda zamanaşımı bakımından hapis cezası esas alınır (TCK m. 66/4).”
Suça sürüklenen çocuklar bakımından ise “Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmuş olup da onbeş yaşını doldurmamış olanlar hakkında, bu sürelerin yarısının; onbeş yaşını doldurmuş olup da onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında ise, üçte ikisinin geçmesiyle kamu davası düşer. ”
Öte yandan, Kanun’un 66/5. maddesi uyarınca, “Aynı fiilden dolayı tekrar yargılamayı gerektiren hallerde, mahkemece bu husustaki talebin kabul edildiği tarihten itibaren fiile ilişkin zamanaşımı süresi yeni baştan işlemeye başlar. ”
Dava Zamanaşımını Durduran ve Kesen Sebepler
Kanun’un 67/1. maddesine göre, “Soruşturma ve kovuşturma yapılmasının, izin veya karar alınması veya diğer bir mercide çözülmesi gereken bir meselenin sonucuna bağlı bulunduğu hal- lerde; izin veya kararın alınmasına veya meselenin çözümüne veya kanun gereğince hakkında kaçak olduğu hususunda karar verilmiş olan suç faili hakkında bu karar kaldırılıncaya kadar dava zamanaşımı durur.”
DAVA ZAMANAŞIMININ DURMA NEDENLERİ (TCK M. 67/1)
Bekletici Sorun
Karar
Kaçaklık
Başvurma tarihinden izin veya kararın verildiği veya bekletici meselenin çözümlendiği ya da kaçak kararı kaldırılıncaya kadar geçen süre, zamanaşımı bakımından nazara alınmaz ve zamanaşımı, durma sebebinin ortaya çıktığı günden başlamak suretiyle, sözü geçen sebebin ortadan kalkmasına kadar durur ve o günden itibaren tekrar işlemeye başlar. Ayrıca dava zamanaşımının durması hususunda herhangi bir sınır konulmamıştır.
Dava zamanaşımının kesilme sebepleri ise TCK’nın 67/2. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre, “Bir suçla ilgili olarak
- Şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi,
- Şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararının verilmesi,
- Suçla ilgili olarak iddianame düzenlenmesi,
- Sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa, mahkûmiyet kararı verilmesi,
Hâlinde, dava zamanaşımı kesilir.”
Dava zamanaşımı kesildiğinde, kesilme anına kadar geçen süre yanar o günden itibaren zamanaşımı süresi yeniden işlemeye başlar. Dava zamanaşımını kesen birden fazla nedenin bulunması halinde, zamanaşımı süresi son kesme nedeninin gerçekleştiği tarihten itibaren yeniden işlemeye başlar. Ancak kanun koyucu durmadan farklı olarak kesilmeye bir sınır koymuş ve 67/4. maddesinde, zamanaşımı süresinin ilgili suça ilişkin olarak Kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzayacağını düzenlemiştir. Buna doktrinde “olağanüstü zamanaşımı” adı verilmektedir.
Dava Zamanaşımının Sonuçları
Dava zamanaşımı süresi dolarsa, henüz dava açılmamışsa bu dava açılamaz; dava açılmışsa davaya devam edilemez.
Dava zamanaşımının dolduğunu gören savcının CMK m. 172 uyarınca “kovuşturmaya yer olmadığı” kararı vermesi gerekir. Dava açıldıktan sonra mahkemenin bunu tespit etmesi durumunda ise mahkemece verilecek karar, CMK m. 223/8 hükmü uyarınca “düşme” kararıdır.