CMK m. 75 Beden Muayenesi ve Vücuttan Örnek Alınması İşlemi Nasıl Yapılır?
Şüpheli ve Sanık Üzerinde Dış Beden Muayenesi
Ceza Muhakemesinde Beden Muayenesi, Genetik İncelemeler Ve Fizik Kimliğin Tespiti Hakkında Yönetmeliğinin 3. maddesinde, “Vücudun dış yüzeyi ile kulak, burun ve ağız bölgelerinin gözle ve elle yapılan yüzeysel tıbbî incelemesi” şeklinde tanımlanmıştır. Ayrıca girişimsel olmayan tıbbî görüntüleme yöntemlerinin de bedenin dış muayenesi sayılacağı bahsi geçen Yönetmeliğin 5/4. maddesinde ifade edilmiştir.
Yönetmelikte ayrıntılı hükümler sevk edilmekle beraber Kanun’da bu husus düzenlenmemiştir.
Şüpheli veya sanık üzerinde dış beden muayenesinin amacı ancak bir suça ilişkin delil etme etmek olabilir. Dış beden muayenesi, Cumhuriyet savcısı ile, emrindeki adlî kolluk görevlileri veya kovuşturma makamlarının talebiyle yapılabilir.
Şüpheli veya sanığın dış beden muayenesi ancak tabip tarafından yapılır. Ayrıca CMK m. 77’ye göre, “Kadının muayenesi, istemi halinde ve olanaklar elverdiğinde bir kadın hekim tarafından yapılır.”
Şüpheli ve Sanık Üzerinde İç Beden Muayenesi ve Vücuttan Örnek Alınması
Yönetmeliğin 3. maddesi uyarınca, kafa, göğüs ve karın boşlukları ile cilt altı dokularının incelenmesi şeklinde tanımlanabilir. Kanun’un 75/4. maddesine göre ise “Cinsel organlar veya anüs bölgesinde yapılan muayene de iç beden muayenesi sayılır.” CMK m. 75/1’de vücuttan örnek alınması, vücuttan kan veya benzeri biyolojik örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnek alınması şeklinde ifade edilmiştir. Örnek ise Yönetmeliğin 3. maddesinde, “Bir suça ilişkin delil elde etmek amacıyla, inceleme yapmak üzere ilgililerden alınan biyolojik ve diğer materyal” şeklinde tanımlanmıştır.
Cumhuriyet savcısı veya mağdurun istemiyle ya da re’sen hâkim veya mahkeme, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ise Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilebilecektir. Cumhuriyet savcısının karar verdiği hâllerde, bu karar yirmidört saat içinde hâkim veya mahkemenin onayına sunulur. Hâkim veya mahkeme, yirmidört saat içinde kararını verir. Onaylanmayan kararlar hükümsüz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz.
Örneğin Cumhuriyet savcısı gecikmesinde sakınca bulunan hâl kapsamında karar vermiş, bu karar ertesi gün 24 saat geçmeden hâkim onayına sunulmuş ancak onaya sunma esnasında sehven 75. maddeye göre değil de 127. maddeye göre onama talep edilmiştir. Sulh ceza hâkimliği de bu nedenle Cumhuriyet savcısının talebini reddettiği takdirde, Cumhuriyet savcısı, söz konusu kararı henüz 24 saatin dolmamış olması durumunda bir kez daha onaya sunabilecek midir? Yoksa bunun için tabiri caizse “tek kurşunu” mu vardır?” Kanaatimizce henüz 24 saatlik süre dolmadığı için Cumhuriyet savcısı tekrar kararını onamaya sunabilecektir.
CMK m. 75/2 uyarınca, müdahalenin, kişinin sağlığına zarar verme tehlikesinin bulunmaması gerekir.
Öte yandan, İç beden muayenesi veya vücuttan kan veya benzeri biyolojik örnekler alınması, ancak tabip veya sağlık mesleği mensubu diğer bir kişi tarafından yapılabilir (CMK m. 75/3).
Özel kanunlardaki alkol muayenesine ve kan örneği alınmasına ilişkin hükümler ise saklıdır (CMK m. 75/7). Ayrıca üst sınırı iki yıldan daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda, kişi üzerinde iç beden muayenesi yapılamaz; kişiden kan veya benzeri biyolojik örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınamaz (CMK m. 75/5).
Kanun’un 75/6. maddesi, alınacak hâkim veya mahkeme kararlarına karşı itiraz kanun yolunu öngörmüştür.
Diğer Kişiler Üzerinde Beden Muayenesi ve Örnek Alınması
Diğer kişilerden kasıt, şüpheli ve sanık haricindeki kişilerdir.
Ne 5271 sayılı Kanun ne de bu konuyla ilgili Yönetmelik diğer kişiler bakımından iç ve dış beden muayenesi ayrım yapmıştır. CMK m. 76 ikisini de aynı koşullara tabi tutmuştur. Buna göre:
- Bir suça ilişkin delil elde etme amacı bulunmalıdır.
- Cumhuriyet savcısının istemi ya da hâkim veya mahkemenin resen karar vermesi, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ise savcı tarafından verilmiş bir kararın bulunması gerekir. Mağdurum rızasının var olduğu durumlarda bir karar alınmasına da gerek yoktur. Kararı savcının verdiği durumlarda, tıpkı şüpheli veya sanık üzerinde iç beden muayenesi ve vücuttan örnek alınmasında olduğu gibi 24 saat içinde hâkim veya mahkemenin onayına sunulması, hâkim veya mahkemenin de yine 24 saat içinde kararını vermesi icap eder. Onaylanmayan kararlar hükümsüz kalır ve elde edilenler delil olarak anlamlandırılamaz.
- Beden muayenesi yapılan veya örnek alınan kişinin sağlığı tehlikeye düşürülmemeli ve cerrahi bir müdahale yapılmamalıdır.Beden muayenesi tabip tarafından, vücuttan örnek alınması ise tabip veya onun gözetiminde sağlık mesleği mensubu diğer bir kişi tarafından yapılmalıdır.
Çocuğun soybağının araştırılması da “Diğer Kişilerin Beden Muayenesi ve Vücuttan Örnek Alınması” başlıklı 76. maddede düzenlenmiş olup, sağlığını tehlikeye düşürmemek ve cerrahi bir müdahalede bulunmamak koşuluyla, Cumhuriyet savcısının istemiyle ya da resen hâkim veya mahkeme, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilebilir. Savcının kararı, 24 saat içinde hâkim veya mahkemenin onayına sunulur. Hâkim veya mahkeme, yine 24 saat içinde kararını verir. Onaylanmayan kararlar hükümsüz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz (CMK m. 76/1, 3).
Öte yandan, tanıklıktan çekinme sebepleri ile muayeneden veya vücuttan örnek alınmasından kaçınılabilir. Çocuk ve akıl hastasının çekinmesi konusunda kanunî temsilcisi karar verir. Çocuk veya akıl hastasının, tanıklığın hukukî anlam ve sonuçlarını algılayabilecek durumda olması hâlinde, görüşü de alınır. Kanunî temsilci de şüpheli veya sanık ise bu konuda hâkim tarafından karar verilir. Ancak, bu hâlde elde edilen deliller davanın ileri aşamalarında şüpheli veya sanık olmayan kanunî temsilcinin izni olmadıkça kullanılamaz (CMK m. 76/4).
Yine bu hâlde de yasa koyucunun öngördüğü kanun yolu itirazdır.
Gizlilik
Gerek şüpheli ve sanık gerekse de diğer kişiler üzerinde yapılıyor olsun, CMK m. 80’e göre, ‘75, 76 ve 78 inci Madde hükümlerine göre alınan örnekler üzerinde yapılan inceleme sonuçları, kişisel veri niteliğinde olup, başka bir amaçla kullanılamaz; dosya içeriğini öğrenme yetkisine sahip bulunan kişiler tarafından bir başkasına verilemez.”
Bu bilgiler, kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleşmesi hâllerinde Cumhuriyet savcısının huzurunda derhâl yok edilir ve bu husus dosyasında muhafaza edilmek üzere tutanağa geçirilir (CMK m. 80/2).