Ceza Muhakemesinde İşlemler Nelerdir?
Sözlü İşlemler
Ceza muhakemesindeki bazı işlemler sözlü olarak yapılır. Tanık ifadeleri buna örnektir. Kovuşturma aşamasındaki ilke de işlemlerin sözlü olarak gerçekleştirilmesidir.
Sözlü olarak gerçekleştirilmiş bir işlemin tutanağa geçirilmiş olması o işlemi yazılı işlem hâline getirmez. Nitekim CMK m. 291/1 hükmü uyarınca, “Temyiz istemi, hükmün açıklanmasından itibaren yedi gün içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine bir beyanda bulunulması suretiyle yapılır; beyan tutanağa geçirilir...” Bu tutanağa geçirmiş olmak, sanığın zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle yapmış olduğu temyiz faaliyetinin yazılı işlem olduğu anlamına gelmeyecektir.
Yazılı İşlemler
Soruşturma aşamasındaki esastır. Başka bir ifadeyle, soruşturma aşamasındaki işlemler genellikle yazılı olarak yapılır. İddianame, temyiz dilekçesi yazılı işlemlere örnek olarak gösterilebilir. İşlemin geçerliliği için yetkili makama verilmiş olması gerekir.
Eylemli İşlemler
Bu türden işlemler ne yazı ne sözlü olarak yapılır. Bu muhakeme işlemleri, vücut hareketiyle gerçekleştirilir. Arama, el koyma, keşif icrası bunlara örnek teşkil eder. Eylemli işlemlerin yapılır yapılmaz tutanağa geçirilmiş olması gerekir. Ancak tutanağa geçirmiş olmak eylemi yazılı işlem hâline de getirmez. Ayrıca eylemli işlemler, çoğu kez yazılı işlemlere dayanır. Bu bağlamda örneğin tutuklama işlemi tutuklama kararı üzerine yapılır. Ancak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluğun, savcının sözlü emirlerini yerine getirmesinde olduğu gibi sözlü işleme de dayanabilir.
Elektronik İşlemler
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 38/A maddesinde düzenlenmiş işlemlerdir.
Buna göre, her türlü ceza muhakemesi işlemlerinde Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kullanılır. Bu işlemlere ilişkin her türlü veri, bilgi, belge ve karar, UYAP vasıtasıyla işlenir, kaydedilir ve saklanır.
Kanunlarda gösterilen istisnalar hariç olmak üzere, dosyalar güvenli elektronik imza kullanılarak UYAP’tan incelenebilir ve her türlü ceza muhakemesi işlemi yapılabilir.
Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında fiziki olarak hazırlanması öngörülen her türlü belge ve karar elektronik ortamda düzenlenebilir, işlenebilir, saklanabilir ve güvenli elektronik imza ile imzalanabilir.
Güvenli elektronik imza ile imzalanan belge ve kararlar diğer kişi veya kurumlara elektronik ortamda gönderilir. Güvenli elektronik imza ile imzalanarak gönderilen belge veya kararlar, gerekmedikçe fiziki olarak ayrıca düzenlenmez ve ilgili kurum ve kişilere gönderilmez. Buna örnek olarak şunu verebiliriz; Soruşturma aşamasında şüphelinin yazı ve imza örneklerinin alınması icap ettiğinde bunun dosyada aslının fiziken bulunması gerektiği muhakkaktır. Ancak örneğin soruşturma evresinde sulh ceza hâkiminin verdiği tahliye kararının fiziken gönderilmesine gerek yoktur ve hatta Kanun’un emredici hükmü gereği gönderilmemelidir. Ancak uygulamada bu şekilde olmamakta ve her türlü evrak fiziken de muhafaza edilmektedir.
Elektronik imzalı belgenin elle atılan imzalı belgeyle çelişmesi halinde UYAP’ta kayıtlı olan güvenli elektronik imzalı belge geçerli kabul edilir.
Güvenli elektronik imza ile imzalanan belge ve kararlarda, mühürleme işlemi ile kanunlarda birden fazla nüshanın düzenlenmesini öngören hükümler uygulanmaz.
Zorunlu nedenlerle fiziki olarak düzenlenmiş belge veya kararlar, yetkili kişilerce taranarak UYAP’a aktarılır ve gerektiğinde ilgili birimlere elektronik ortamda gönderilir.
Elektronik ortamdan fiziki örnek çıkartılması gereken hallerde tutanak veya belgenin aslının aynı olduğu belirtilerek hâkim, Cumhuriyet savcısı veya görevlendirilen yetkili kişi tarafından imzalanır ve mühürlenir.
Yargı birimlerinin ihtiyaç duyduğu nüfus, tapu, adlî sicil kaydı gibi dış bilişim sistemlerinden UYAP vasıtasıyla temin edilen bilgi, belge ve kayıtlar, zorunlu olmadıkça ayrıca fiziki olarak istenilmez. UYAP’tan dış bilişim sistemlerine gönderilen bilgi ve belgeler ayrıca zorunlu olmadıkça fiziki ortamda gönderilmez.
Ceza muhakemesi işlemlerinin UYAP’ta yapılmasına dair usul ve esaslar, Adalet Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.