Ceza Hukukunda Eski Hale Getirme Nedir? Nasıl Yapılır?

İlgilisinin hiçbir kusuru olmaksızın kaçırmış olduğu ceza muhakemesi hukukuna ilişkin hak düşürücü nitelikteki süre nedeniyle şeklen kesin­leşmiş bir hükmü yargılama konusu yapmasını olanaklı kılan müessesedir. Süreye uymama, mücbir sebep, beklenilmeyen veya sakınılması mümkün olmayan olaylar nedeniyle gerçekleş­miş olmalıdır. Ancak Kanuna göre, kanun yoluna başvuru hakkı kendisine bildirilmemesi halinde de, kişi kusursuz sayılmaktadır. Zira Anayasa’nın 40. maddesine göre de “Devlet, işlemlerinde, ilgi­li kişilerin hangi kanun yollan ve mercilere başvu­racağını ve sürelerini belirtmek zorundadır. ” Sanığın kendi istemi üzerine duruşmadan bağışık tutulmuş veya müdafii aracılığıyla temsil edilmek yetkisini kullanmış olması durumunda eski hâle getirme isteminde bulunabilmesi mümkün değil­dir (CMK m. 198/2).

Eski hâle getirme dilekçesinin, engelin kalk­masından itibaren 7 gün içinde, süreye uyulduğunda usule ilişkin işlemleri yapacak olan mah­kemeye verilmesi gerekir (CMK m. 41/1). Dola­yısıyla mahkemenin resen eski hâle getirme ka­rarı verebilmesi mümkün değildir. Ancak sürenin kaçırılmasına neden olan olayın önlenemezliği, dosya kapsamından anlaşıldığında ve ilgisi de eski hâle getirme istemi süresi içinde kaçırdığı işlemi yapmışsa, bu durum, zımnen eski hâle ge­tirme istemi sayılmalıdır.

Eski hâle getirme dilekçesi hakkındaki kara­rı da süresi içinde usul işlemi yapılsaydı, esasa hangi mahkeme hükmedecek idiyse o mahke­menin vermesi gerekir. Mahkeme, bu isteme iliş­kin incelemesini dosya üzerinden yapar ve iste­min süresinde yapılıp yapılmadığını, kendisinin yetkili olup olmadığını denetler. Ayrıca “Dilekçe sahibi, sürenin geçmesinde kusuru olmadığına ilişkin olguları, varsa belgelerini de ekleyerek açıklar. Dilekçe verildiği anda usule ilişkin ya­pılamayan işlemler de yerine getirilir.” Böylece örneğin kanun yoluna başvuru hakkı kendisine bildirilmeyen ve bu nedenle temyiz yoluna müra­caat edemeyen kimse, bu hak kendisine bildiril­mesinden itibaren 7 gün içinde eski hâle getirme dilekçesi ve temyiz dilekçesini beraber vererek bu hakkını kullanabilecektir.

Eski hâle getirme dilekçesi, kararın yerine getirilmesini durdurmaz; ancak, mahkeme yerine getirmeyi erteleyebilir (CMK m. 42/3).

Öte yandan, eski hâle getirme isteminin kabulüne ilişkin karar kesindir; reddine ilişkin karara karşı ise itiraz yoluna gidilebilir. Mahke­me tarafından verilecek eski hâle getirme kararı muhakemeyi, sürenin geçirilmemiş olması hâlin­de mevcut olacak duruma döndürecektir. Süreyi geçirme sonucunda verilmiş olan karar, hukuken ortadan kalkacak, kusursuz olarak geçirilmiş ve sonradan yapılmış muhakeme işlemi de zama­nında yapılmış sayılacaktır.

ESKİ HÂLE GETİRMENİN DE ESKİ HÂLE GETİRMESİ MÜMKÜNDÜR. BAŞKA BİR İFADEYLE, ESKİ HÂLE GETİRME SÜRESİNİN KAÇIRILMASI DURUMUNDA DA ŞARTLAR MEVCUTSA BU YOLA GİDİLEBİLİR.