Uzlaştırmacının Görevlendirilmesi Nitelikleri ve Eğitimi

Soruşturma, kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evreyi ifade eder (CMK m. 2/1-e). Soruşturma ile kovuşturma evresinin birbirinden ilkeleri ve makamları açısından farklı olmaları nedeniyle, uzlaştırma usulü de bu iki evrede birbirinden larklı usule tabidir. Ancak her iki evrede de uzlaştırma usulü uzlaştırma bürosu tarafından yürütülmekte ve uzlaştırmacı vasıtasıyla icra edilmektedir.

Delillerin Toplanması

Her Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde uzlaştırma bürosu kurulur ve bu ulaştırma bürosunda yeteri kadar Cumhuriyet savcısı ile personel görevlendirilir. Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde kurulan uzlaştırma bürosu iş ve işlemleri Cumhuriyet başsavcısı, Cumhuriyet başsavcı vekili veya Cumhuriyet savcısının denetimi altında yazı işleri müdürünün yönetiminde zabıt kâtibi ve diğer görevliler tarafından yürütülür (CMUY m. 39). Esas itibariyle uzlaştırma iş ve işlemlerine ilişkin hizmetlerin yürütülmesini sağlamakla görevli olan uzlaştırma bürosunun görev ve sorumlulukları, CMUY m. 40’ta sayılmış olup, bunlar arasında Cumhuriyet savcısının onayıyla uzlaştırmacı görevlendirmesi yapmak da yer almaktadır (CMUY m. 40/1-ç).

Soruşturma konusu suçun uzlaştırmaya tâbi olması ve iddianame düzenlenmesi i-, m yeterli şüphenin bulunması hâlinde, soruşturmayı yürüten Cumhuriyet savcısı pimlerine kararı vererek dosyayı, Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde kurulan uzlaştırma bürosuna gönderir (CMUY m. 10/ 2). Soruşturma bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı, uzlaştırma kapsamında olan bir suç ile ilgili olarak şüpheli hakkında iddianame düzenlenmesi için yeterli delilleri toplamak durumundadır. Bu şekilde  delilleri topladıktan soma. Uzlaştırma Yönetmeliğinin ekinde yer alan gönderme kararı ile dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderecektir.

Soruşturma Dosyasının Uzlaştırma Bürosuna Gönderilmesi ve Dosyanın İncelenmesi

Dosyanın uzlaştırma bürosuna intikali, soruşturmayı yürüten Cumhuriyet savcısının kararı ile olur. Söz konusu kararda, suça konu olaya ve delillere dair değerlendirme ve suç fiilinin hukukî nitelendirilmesi yer alır (CMUY m. 10/2). Cumhuriyet savcısının, dosyanın uzlaştırma işlemlerinin yapılması amacıyla uzlaştırma bürosuna intikali yönündeki kararı, bağlı olduğu Cumhuriyet başsavcısı tarafından görülür (CMUY m. 10/4). Cumhuriyet başsavcısının ilgili kararı görmesi, bir denetim mekanizmasıdır.

Cumhuriyet başsavcılarının, merkezdeki Cumhuriyet savcıları ile bağlı ilçe Cumhuriyet başsavcıları ve Cumhuriyet savcıları üzerinde; ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcısının, ağır ceza mahkemesinin yargı çevresinde görevli Cumhuriyet başsavcıları, Cumhuriyet başsavcı vekilleri, Cumhuriyet savcıları ile bağlı birimler üzerinde; asliye ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcısının o yer yargı çevresinde görevli Cumhuriyet savcıları ile bağlı birimler üzerinde gözetim ve denetim yetkisi söz konusudur. Bu yetki bağlamında Cumhuriyet başsavcıları, Cumhuriyet savcılarının işlemlerinin hukuka uygunluğunu incelerler ve onlara görevleri ile ilgili talimat verebilirler. Bu gözetim yetkisi, Cumhuriyet başsavcıları veya onların yetkilendirdikleri başsavcı vekilleri tarafından, Cumhuriyet savcılarının işlemleri üzerinde “görüldü” ibaresini koymaları ile tecelli etmektedir. Bu şekilde yapılan işlemin Cumhuriyet başsavcısının denetiminden geçtiği ve onun talimatlarına uygun olduğu anlaşılır.

Dosyanın uzlaştırma bürosuna gönderilmesi kararına Cumhuriyet başsavcısı tarafından görüldü ibaresinin konması, Cumhuriyet başsavcısının dosyanın tamamını incelediği ve suçun uzlaştırma kapsamında olduğunu teyit ettiği anlamı taşır. Böylece dosya, uzlaştırma bürosuna gönderilmeden önce fiilin, uzlaştırma kapsamında bir suç teşkil edip etmediği ve soruşturmada kamu davası açılması için yeterli şüphenin elde edilip edilmediği ön denetime tâbi tutulmuş, uzlaştırma kapsamında olmayan veya uzlaştırma işlemlerinin başlatılması henüz uygun olmayan dosyaların hatalı olarak uzlaştırma bürosuna gönderilmesinin önüne geçilmiş olur.

Soruşturmayı yürüten Cumhuriyet savcısı tarafından gönderme kararı verildikten sonra Cumhuriyet başsavcısı veya görevlendirilen Cumhuriyet başsavcı vekilinin görüldü işlemini müteakip uzlaştırma bürosu tevzi havuzuna düşen dosya, Cumhuriyet başsavcısı veya görevlendirilen Cumhuriyet başsavcı vekili tarafından uzlaştırma bürosuna tevzi edilmesi ile kendiliğinden büro kayıt numarası alır (CMUY m. 10/4).

Uzlaştırma bürosu personeli, numara almış dosyayı gecikmeksizin uzlaştırmadan sorumlu Cumhuriyet savcısına sunar. Uzlaştırmadan sorumlu Cumhuriyet savcısı ilk iş olarak söz konusu dosyayı tamamen inceler (CMUY m.11). Böylece gönderme kararı ikinci bir hukuki denetime tabi tutulmuş olur.

Uzlaştırmadan sorumlu Cumhuriyet savcısı tarafından yapılan inceleme sonucunda;

1. Büroya gönderme kararında kabul edilen fiilin uzlaştırma kapsamında olmadığının (uzlaştırmaya tâbi olmayan bir suçun yanlış nitelendirme dolayısıyla uzlaştırma bürosuna gönderilmiş olduğunun) anlaşılması,
2. Gönderme kararına konu olan dosya içeriğinden şüpheli hakkında kamu davası açılması için yeterli şüphenin tespitine yönelik, suçun sübutuna etki edeceği mutlak sayılan deliller toplanmadan dosyanın uzlaştırma bürosuna gönderildiğinin anlaşılması,

hâllerinde soruşturma dosyası, Yönetmeliğin 2 no’lu ekinde yer alan iade kararı ile soruşturma bürosuna geri gönderilir (CMUY m. 11). Bu hâlde delilin soruşturma bürosu tarafından toplanması gerekip gerekmediğine, görüldü yapan Cumhuriyet başsavcısı veya başsavcı vekili karar verir.

Uzlaştırmacıların Görevlendirilmesi

Uzlaştırmacı, şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar gören arasındaki uzlaştırma müzakerelerini yöneten, Cumhuriyet savcısının onayıyla Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde kurulan uzlaştırma bürosunca görevlendirilen avukat veya hukuk öğrenimi görmüş kişiyi ifade eder (CMUY m. 4, 1/1).

Uzlaştırma bürosu, avukatların veya hukuk öğrenimi görmüş kişilerin yer aldığı, Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen uzlaştırmacı listelerinden uzlaştırmacı görevlendirir (CMK m. 253/24, CMUY m. 4; 40; 47).

Uzlaştırma bürosuna gönderilen dosyanın uzlaştırmadan sorumlu Cumhuriyet savcısı tarafından incelenmesi sonucunda, gönderme kararma esas suçun uzlaştırma kapsamında kaldığının anlaşılması hâlinde (iade kararı verilmesini gerekli görmez ise) uzlaştırmacı görevlendirilir. Uzlaştırmacı görevlendirilmesi, Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı tarafından belirlenen listeye göre ilgili Cumhuriyet avcısının onayıyla yapılır (CMUY m. 12/1). Uzlaştırmacılara verilecek dosya, Cumhuriyet savcısı veya onun gözetiminde büro personeli tarafından UYAP tevzi esaslarına göre otomatik olarak belirlenir. Uzlaştırmacıya verilecek aylık azami dosya sayısını Daire Başkanlığı; büroya gelen dosya ve ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı listesinde kayıtlı uzlaştırmacı sayısı gibi hususları dikkate almak suretiyle belirleyebilir.

İlgili Ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı yargı çevresinde yeteri kadar uzlaştırmacı bulunmaması hâlinde, en yakın ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı listesinden görevlendirme yapılabilir (CMUY m. 12/2).

Dosya uzlaştırmacıya tevdi edildikten sonra taraflara bu husus telefon, SMS veya diğer elektronik araçlarla bildirilir (CMUY m. 12/3). Taraflara SMS veya elektronik araçlarla bildirim yapılması özellikle bu bildirimde söz konusu dosya numarası ve o dosya için atanan uzlaştırmacının kimlik bilgilerinin yer alması önemlidir. Bu sayede taraflar, dosyasının güncel durumu ile ilgili bilgi sahibi olur ve uzlaştırma kurumundan da haberdar edilir. Taraflar, dosyalarının hâlen soruşturmadan sorumlu Cumhuriyet savcısı önünde olduğunu düşünebilirler, uzlaştırma kurumu hakkında hiçbir bilgiye sahip olmayabilirler. Söz konusu bildirim ile taraflar, kendi dosyalarını da ilgilendiren bir kurum olarak uzlaştırma kavramını belki de ilk defa duymuş olacaktır. Uzlaştırmacının ilk kez taraflar ile iletişime geçmesi hâlinde, tarafların uzlaştırmacıya güvenle yaklaşabilmelerinin yolu açılır. Özellikle telefon ve diğer iletişim araçlarıyla dolandırıcılığın sıklıkla karşılaşıldığı göz önüne alındığında, bu bilgilendirmenin önemi daha iyi ortaya çıkacaktır.

Uzlaştırmacı görevlendirilmesinde uzlaştırma bürolarında esas alınacak dosya tevzi kıstasları şunlardır (CMUY m. 13):

• Uzlaştırmaya konu suçun niteliği ve sayısı,
• Taraf sayısı ve tarafların bulunduğu yer,
• Uzlaştırma raporunun verilme süresi,
• Uzlaşma teklifinin sonucu,
• Uzlaştırma sonucu.

Uzlaştırmacılara verilecek dosya, Cumhuriyet savcısı veya onun gözetiminde büro personeli tarafından UYAP tevzi esaslarına göre otomatik olarak belirlenir (CMUY m. 14).

Uzlaştırmacıya verilecek aylık azami dosya sayısını Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı; büroya gelen dosya ve ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı listesinde kayıtlı uzlaştırmacı sayısı gibi hususları dikkate almak suretiyle belirleyebilir (CMUY m. 15).

Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen uzlaştırmacı listelerinde, avukatlar ve hukuk öğrenimi görmüş kişilerden oluşan uzlaştırmacılar kayıtlı olduğundan (CMK m. 253/24; CMUY m. 48), Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde bulunan uzlaştırma bürosu, hukuk öğrenimi görmüş kişiler arasından da uzlaştırmacı görevlendirebilir (CMK m. 253/4). Uzlaştırmacı olabilmek için baro levhasına kayıtlı avukat olmak zorunlu olmayıp, hukuk öğrenimi görmüş olmak yeterlidir. Bu bağlamda hukuk fakültesi öğretim üyeleri, noterler veya emekli hâkimler uzlaştırmacı olabilir. Hukuk öğrenimi görmüş uzlaştırmacıların görevlendirilmesi hâlinde, CMUY m. 48, 2/ç’de sayılan şartlar aranır.

Uzlaştırmacıların sayısı, uyuşmazlığın niteliği göz önünde bulundurularak uzlaştırma bürosunca tespit edilmelidir. Olayın özelliğine göre birden fazla uzlaştırmacıya görev verilebilir. Örneğin, mağdur veya fail sayısının birden fazla olduğu karışık dosyalarda gerek görülmesi hâlinde, birden fazla uzlaştırmacı görevlendirilebilir (CMUY m. 36/3).

Uzlaştırmacıya Belgelerin Verilmesi

Görevlendirilen uzlaştırmacıya, soruşturma dosyasında yer alan, uzlaştırma konusu suç veya suçlara ilişkin belgelerden uzlaştırma için gerekli olup da Cumhuriyet savcısı tarafından uygun görülenlerin birer örneği, büro personeli tarafından uzlaştırmacıya verilir.

Hangi belgelerin verildiği (uzlaştırma evrakı), verilme tarihi ile soruşturmanın gizliliği konusundaki bildirim, uzlaştırma bürosu personelinin ve uzlaştırmacının imzasını içeren bir tutanakla tespit edilir (CMK m. 253/11, CMUY m. 12/4,16). Kovuşturma evresinde mahkeme tarafından gönderilen dosya, büro personelince uzlaştırmacıya tutanakla teslim edilir ve alındı belgesi dosyasına eklenir (CMUY m. 23).

Uzlaştırma müzakerelerinin sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi için, Cumhuriyet savcısı (veya mahkeme), uzlaştırma süreci başlamadan önce, suçla ile ilgili olaylar hakkında soruşturma dosyasında (veya kovuşturma dosyasında) yer alan bilgi ve belgeleri (uzlaştırma evrakını) uzlaştırmacıya vermelidir.

Uzlaştırma evrakından kasıt, uzlaştırma yapılacak dosyada Cumhuriyet savcısı veya hâkim tarafından belirlenmiş olan belge örnekleridir. Hangi belgelerin örneklerinin verileceği her dosya bakımından farklılık arz edecektir. Örneğin, TCK m. 125 kapsamında bir hakaret dosyası için uzlaştırmacı olarak tayin edilen kişiye tarafların ve varsa tanık beyanları, ileti yoluyla hakaret ise ileti içeriğinin verilmesi yeterli olabilecektir. Başka bir örnek vermek gerekirse, TCK m. 86/1 kapsamında kasten yaralama suçu ile ilgili olarak tayin edilen uzlaştırmacıya, taraf ifadeleri, tanık beyanları yanında olay yeri tutanağı ile mağdur raporunun verilmesi yerinde olacaktır.

Dosyaya görevlendirilen uzlaştırmacıya, dosyanın tamamı değil, uzlaştırma için gerekli olup uzlaştırmadan sorumlu Cumhuriyet savcısınca uygun görülen belgelerden birer örnek verilir. Uzlaştırma süreci bakımından gerekli olmayan bilgi ve belgeler uzlaştırmacıya verilmez.

Benzer şekilde soruşturma dosyasında başka bir suça ilişkin belgeler de bulunabilir. Soruşturma evresindeki usul işlemleri gizli olduğundan (CMK m. 157), bu belgelerin uzlaştırmacıya verilmesi gizlilik ilkesine zarar verebilir. Bu yüzden, soruşturma dosyasında yer almakla beraber, uzlaştıramaya tâbi suçla ilgisi olmayan belgeler de uzlaştırmacıya verilmemelidir.

Soruşturma dosyasında yer alan belgelerin örneği uzlaştırmacıya verilirken, bir tutanak düzenlenmek suretiyle bu işlem belgelenmeli ve alındı belgesi dosyasına eklenmelidir. Bu belgeleme, uzlaştırma bürosunun uzlaştırmacıya, soruşturmanın gizliliği ilkesine uygun davranmakla yükümlü olduğunu hatırlatmasının (CMK m. 253/11) ve uzlaştırmacının. uzlaştırma işlemlerini sonuçlandırmak zorunda olduğu otuz günlük sürenin (CMK m. 253/12, CMUY m. 17/1) başlangıcının tespiti bakımından önem taşır. Bu nedenle Uzlaştırma Yönetmeliğinde, uzlaştırmacıya hangi belgelerin verildiği, verilme tarihi ile soruşturmanın gizliliği konusundaki bildirimin, uzlaştırma bürosu personelinin ve uzlaştırmacının imzasını içeren bir tutanakla tespit edileceği öngörülmüştür (CMUY m. 16/2).

Uzlaştırmacı, soruşturma dosyası ve varsa sosyal inceleme raporunu inceleyerek, suç teşkil eden fiili ve suçun işlenme şeklini değerlendirmelidir. Soruşturma dosyası ve sosyal inceleme raporunun uzlaştırmacı tarafından incelenmesi, uzlaştırmacının suçu teşkil eden fiilin yanı sıra uyuşmazlığın niteliği hakkında bilgi edinmesini sağlar. Soruşturma dosyası ve rapor, her ne kadar mevcut uyuşmazlığa sadece “ışık tutmak” amacını taşısa da, uzlaştırmacı bu raporla uyuşmazlık, uyuşmazlığın tarafları ve özel koşulları hakkında bilgi sahibi olabilir.

Suçun altında yatan uyuşmazlık örneğin, komşular arasında, aile içinde, işyerinde, trafikte, yaşlı ile genç bir kişi veya çocuklar arasında ortaya çıkmış olabilir. Uzlaştırmacı, soruşturma dosyası ve raporu inceleyerek, uyuşmazlığa kaç kişinin karıştığını da belirleyecektir. Soruşturma dosyası ve rapor, uzlaştırmacının usule yönelik olarak vereceği kararı, uzlaştırma sürecini nasıl başlatacağını ve hangi uzlaştırma yöntemini kullanacağını belirlemesindeki ilk dayanak noktasıdır. Örneğin uyuşmazlığın uzun zaman önceye dayandığı hâllerde, uzlaştırmanın iki uzlaştırmacı tarafından (yani takım arabuluculuğu şeklinde) yürütülmesi yararlıdır. Buna karşılık, uyuşmazlığın uzun bir geçmişinin olmadığı hâllerde, tek uzlaştırmacının bulunması yeterlidir. Benzer şekilde, uyuşmazlıklar arasındaki farklılıkların iyi teşhis edilmesi, uzlaştırma için takip edilecek yaklaşımın seçiminde de önemlidir. Örneğin uzlaştırmacı, uzun süre önce ortaya çıkmış “soğuk uyuşmazlık” ile, taraflar arasında yeni beliren, trafik kazası gibi ani bir olaydan kaynaklanan “sıcak uyuşmazlık” arasındaki farka dikkat etmelidir.

Gizlilik Bildirimi

Uzlaştırma müzakereleri gizlidir. Bu nedenle, müzakerelere sadece şüpheli, müdafi, mağdur (veya suçtan zarar gören), vekili ile bu kişilerin kanuni temsilcisi katılabilir (CMK m. 253/13). Bu itibarla uzlaştırma çerçevesinde edinilen bilgi ve belgeler, bu bilgi veya belgenin sahibinin rızası veya bir kanunî zorunluluk söz konusu olmadan açıklanamaz (CMUY m. 5, 7). Gizlilik, yalnızca uzlaştırma görüşmelerini değil sürecin tamamını ve sadece tarafların sunduğu belgeleri değil uzlaştırmacıya, uzlaştırma bürosu tarafından verilen bilgi ve belgeleri de kapsar. Uzlaştırmacıya soruşturmanın gizliliğine riayet etmesi gerektiği hatırlatılır.

Soruşturma dosyasında yer alan uzlaştırma konusu suç veya suçlara ilişkin belgelerden uzlaştırma için gerekli olanların birer örneği büro personeli tarafından uzlaştırmacıya verilirken, hangi belgelerin verildiği, verilme tarihi ile soruşturmanın gizliliği konusundaki bildirim, büro personelinin ve uzlaştırmacının imzasını içeren bir tutanakla tespit edilir (CMUY m. 16). Uzlaştırma bürosu, soruşturma dosyasında yer alan belgelerin birer örneğini verirken, soruşturmanın gizliliği ilkesine uygun davranmakla yükümlü olduğunu uzlaştırmacıya hatırlatır (CMK m. 253/11).

Uzlaştırmacıların Nitelikleri

Ceza Muhakemesi Kanununda, ceza uzlaştırması alanının disipline edilmesi ihtiyacı nedeniyle uzlaştırmacıların nitelikleri, eğitimi, sınavı, görev ve sorumlulukları, denetimi, eğitim verecek kişi, kurum ve kuruluşların nitelikleri ve denetimleri ile uzlaştırmacı sicili, uzlaştırmacılar ve eğitim kuramlarının listelerinin Adalet Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmıştır (CMK m. 253/25).

Kanunda, uzlaştırmacı olabilmek için belli bir meslekî tecrübe aranmamış, gerekli eğitimin koşulları ise Yönetmelikle belirlenmiştir (CMUY m. 50). Uzlaştırmacı olabilmek için belli bir eğitim ve uzmanlık öngörülmesi, uzlaştırma eğitiminden geçen kişilerin uzlaştırmacı olarak görevlendirilmesi isabetlidir.

Uzlaştırmacıların Eğitimi

Uzlaştırma ve diğer ADR yollarının doğru işleyebilmesi için hukukçulara müzakere hünerlerini öğretmenin zorunlu olması ve bu eğitimin önemi sebebiyle, Uzlaştırma Yönetmeliğinin 50. maddesinde “uzlaştırmacıların eğitimi” özel olarak düzenlenmiştir. Bu maddeye göre, uzlaştırmacı olarak görevlendirilecek kişilerin görevlerine başlamadan önce eğitim almaları ve görev yaptıkları sürece meslek içi eğitime tâbi tutulmaları sağlanır. Bu eğitim; alternatif uyuşmazlık çözümü ve müzakere hünerleri ile yöntemlerini geliştirmeyi, mağdur, suçtan zarar gören, şüpheli veya sanık ile birlikte çalışmanın özel koşulları ve ceza adaleti sistemi hakkında bilgi sahibi olma hususlarında yeterlilik kazandırmayı amaçlamalıdır. Eğitimin konusu; görev yapacak kişilerin sahip olmaları gereken asgari nitelikler, bilgi düzeyi ve kişisel yeteneklerinin geliştirilmesinden oluşur. Uzlaştırmacı olarak görevlendirilecek kişilere; uzlaştırmanın hukukî niteliği ve sonuçları, uzlaştırmanın uygulama alanları, iletişim esasları, soru ve müzakere teknikleri, müzakere yönetimi, uzlaştırma raporu, uyuşmazlık analizi, uzlaştırmaya tâbi suçlar ve etik kurallar konularında eğitim verilir (CMUY m. 50/2).

Uzlaştırmacı olacak kişilere otuz altı saati teorik ve on iki saati uygulamalı olmak üzere en az kırk sekiz ders saati eğitim verilir. Günlük eğitim sekiz saatten fazla olamaz ve eğitim grupları en fazla otuz kişiden oluşur. Bu sayıdan daha fazla kişiden oluşan gruplar için Daire Başkanlığından ayrıca izin alınır (CMUY m. 50/4).

Uygulamalı eğitim; adayların, bireysel ve gruplar hâlinde iletişim ve müzakere tekniklerini kullanma becerilerini geliştirmelerini sağlayacak örnek uyuşmazlık çözüm çalışmaları ile uygulama gözetimi faaliyetlerini içerir. Uzlaştırmacı eğitimi alan kişilerden örnek bir uyuşmazlık senaryosu ortaya koymaları, Uzlaştırma yöntemi kullanarak sonuçlandırmaları ve eğitmenlerle birlikte grup değerlendirmeleri yapmaları beklenir (CMUY m. 50/5).

Uzlaştırmacılara, uzlaştırmacı eğitimi izni verilen kuruluşlarca teorik ve uygulamalı, toplam sekiz ders saatinden az olmamak üzere iki yılda en az bir defa yenileme eğitimi verilir. Uzlaştırmacılar iki yılda bir verilen bu eğitime katılmak zorundadırlar (CMUY m. 50/6).

Eğitime katılanların, belgeye dayalı ve eğitim kuruluşlarınca kabul edilen haklı bir mazeretleri olmadıkça uzlaştırmacı eğitimi süresince verilen ders ve çalışmalara katılımları zorunludur. Eğitim kuruluşlarınca, adayların derslere devam durumunu gösteren çizelge düzenlenir ve kabul edilebilir haklı bir mazereti bulunmaksızın derslerin 1/12’sine devam etmeyenlerin eğitim programıyla ilişiği kesilir (CMUY m. 50/7).

Eğitim kuruluşları, eğitimlerini başarı ile tamamlayan kişilere en geç bir ay içinde uzlaştırmacı eğitimini tamamladıklarına dair katılım belgesi verirler (CMUY m. 50/8).

Uzlaştırmacı olarak görevlendirilecek kişilerin eğitimi; üniversitelerin hukuk fakülteleri, Türkiye Barolar Birliği veya Türkiye Adalet Akademisi tarafından verilir (CMUY m. 51/1).

Uzlaştırmacı eğitimini tamamlayanların uzlaştırmacı siciline kayıt olabilmeleri için, uzlaştırma eğitiminin bitiminde yapılan yazılı sınavda başarılı olmaları zorunludur (CMUY m. 4, l/o; 55).

Uzlaştırmacı Sicili

Ceza Muhakemesi Kanununda, her Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde uzlaştırma bürosu kurulacağı, yeteri kadar Cumhuriyet savcısı ile personel görevlendirileceği ve uzlaştırmacıların, avukatların veya hukuk öğrenimi görmüş kişilerin yer aldığı, Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen uzlaştırmacı listelerinden görevlendirileceği hükme bağlanmıştır (CMK m. 253/25; CMUY m. 12).

6763 sayılı Kanunla CMK m. 253/24’te yapılan değişiklikle, uygulamanın sağlıklı bir şekilde işleyebilmesi için, bütün uzlaştırmacıların seçilebileceği, bu konudaki tecrübe ve eğitimlerinin yazılı olduğu merkezî listeler oluşturulması yararlı olmuştur. Uzlaştırmacı olma yetkisini kazanmış kişilerin sicilleri, sicil numarası verilmek suretiyle Alternatif Çözümler Daire Başkanlığınca tutulur (CMUY m. 47/1). Daire Başkanlığınca, sicildeki kayıt sırası, ilgilinin görev yapmak istediği ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı yargı çevresi ve uzlaştırmacı ihtiyacı esas alınmak suretiyle uzlaştırmacı listeleri oluşturulur (CMUY m. 71/1). Uzlaştırmacı listeleri, UYAP bilişim sistemine Daire Başkanlığınca eklenir (CMUY m. 71/2). Uzlaştırmacı görevlendirilmesi, Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından Daire Başkanlığınca belirlenen listelere göre yapılır (CMUY m. 71/3). Daire Başkanlığınca oluşturulan uzlaştırmacı listeleri Bakanlıkça ilân edilir (CMUY m. 71/4).

Uzlaştırmacının Sicile Kaydı

Sicile kayıt başvurusu, Daire Başkanlığına elektronik ortamda başvurmak suretiyle yapılır (CMUY m. 48/1).

İlgilinin, uzlaştırmacı olarak görev yapmak istediği ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı ile iletişim bilgilerini içerir başvuru dilekçesine eklenmesi gereken evrak şunlardır (CMUY m. 48/2):

1. Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Numarası,
2. Mezuniyet belgesi ile hukuk fakültesi mezunları dışındakiler için not dökümüne ilişkin belgenin onaylı örneği,
3. Son altı ay içerisinde çekilmiş vesikalık fotoğraf,

ç) Varsa kayıtlı olunan oda, çalışılan kurum ve kuruluşun isimleri,

1. Uzlaştırmacı eğitiminin tamamlandığını gösterir katılım belgesinin aslı veya onaylı örneği.

Uzlaştırmacı siciline kayıt olma şartları şunlardır (CMUY m. 48/3):

1. Türk vatandaşı olmak,
2. Tam ehliyetli olmak,
3. Avukatlar yönünden baroya kayıtlı olmak,

ç) Hukuk öğrenimi görmüş kişiler yönünden üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olmak veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olmak,

1. Kasten işlenmiş bir suçtan mahkûm olmamak,
2. Terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olmamak,
3. Uzlaştırmacı eğitimini tamamlamak ve yazılı sınavda başarılı olmak,
4. Disiplin yönünden meslekten veya memuriyetten çıkarılmamış ya da geçici olarak yasaklanmamış olmak.

Sicile kayıt için başvuruda bulunacak kişinin fiilen yürütmekte olduğu asıl mesleğinin ilgili mevzuatında, uzlaştırma faaliyetini yürütmesine engel bir hüküm bulunmamalıdır (CMUY m. 48/4).

Yönetmelikte sayılan sicile kayıt şartlarını taşıdığı anlaşılan ve belgelerinde eksiklik bulunmayan başvuru sahipleri uzlaştırmacı siciline kaydedilir. İlgililerden, şartları taşımadığı anlaşılan veya verilen bir aylık süreye rağmen eksik belgelerini sunmayan başvuru sahiplerinin sicile kaydı yapılmaz (CMUY m. 48/5).

Başvurular hakkında geliş tarihinden veya eksik belgenin ikmalinden itibaren iki ay içinde karar verilerek ilgilisine de tebliğ edilir (CMUY m. 48/6).

Belge eksikliği nedeniyle sicile kayıt talebi reddedilen kişiler eksik belgeleri ikmal ederek yeniden sicile kayıt için başvuruda bulunabilirler (CMUY m. 48/7).

Uzlaştırmacı, Yönetmelikte sayılan şartlarla ilgili olarak, kendisine ait bilgilerde meydana gelen heı türlü değişikliği bir ay içinde, varsa belgesi ile birlikte Daire Başkanlığına bildirmek zorundadır (CMUY m. 48/8).

Sınavda başarılı olanların sınav sonuçları, yenileme eğitimlerini de tamamlamak şartıyla, sicile kayıt yaptırıncıya kadar geçerliliğini korur (CMUY m. 48/9).

Uzlaştırmacının Sicilden ve Listeden Çıkarılması

Daire Başkanlığı, aşağıdaki hâllerin varlığını tespit ederse, uzlaştırmacının sicil ve listeden çıkarılmasına karar verebilir (CMUY m. 49/1):

• Uzlaştırmacının, uzlaştırmacı olabilmek için aranan koşulları taşımadığı hâlde sicile kaydedilmesi veya bu koşulları daha sonra kaybetmesi,
• Uzlaştırmacının, uzlaştırma göreviyle bağdaşmayan tutum ve davranışlarda bulunması,
• Uzlaştırmacının, Kanunun öngördüğü yükümlülükleri önemli ölçüde veya sürekli yerine getirmemesi,
• Uzlaştırmacının etik ilkelere aykırı davranması,
• Uzlaştırmacının, performans değerlendirmeleri sonucunda yeterli bulunmaması,
• Uzlaştırmacının yenileme eğitimini tamamlamaması.

Sicil ve listeden çıkarılma işleminden önce, uzlaştırmacının yazılı savunması alınır. Uzlaştırmacı, yazılı savunmada bulunması için kendisine yapılan yazılı bildirimin tebliğinden itibaren on günlük süre içinde savunmasını vermek zorundadır. Tebliğden imtina eden veya bu süre içinde savunmada bulunmayan uzlaştırmacı savunma hakkından vazgeçmiş sayılır (CMUY m. 49/3).

Uzlaştırmacı, sicilden ve listeden çıkarılmasını her zaman isteyebilir. Bu durumda olanlar, sınav şartları dışındaki şartları haiz ise yeniden sicile kayıt yaptırabilirler (CMUY m. 49/5).