Olağanüstü Mal Rejimi Nasıl Kurulur?
Kanunumuzda olağanüstü mal rejimi kavramıyla düzenlenen «mal ayrılığı» rejimidir. Aslında seçimlik rejimler arasında bulunan ve eşlerin diledikleri zaman birlikte seçebilecekleri bu rejim neden ayrıca «olağanüstü rejim» başlığı altında düzenlenmiştir? (md. 206 ve devamı)
Eşler, mal ayrılığı dışında başka bir rejimi seçmiş veya hiçbir seçim yapmadıkları için, kanun gereği edinilmiş mallara katılma rejimine tabi olmuş bulunabilirler. Haklı bazı nedenlerin gerçekleşmesi halinde, mevcut mal rejiminin devamı eşler veya üçüncü kişiler yönünden (alacaklı gibi) zararlı sonuçlar doğurabilir. Bu gibi hallerde, eşlerin birlikte mevcut mal rejimini değiştirememeleri nedeniyle haksız sonuçların doğması « olağanüstü mal rejimi» düzenlemesiyle kanunumuzca önlenmek istenmiştir.
Eşlerden birinin başvurusu halinde, diğer eşin rızası olmasa dahi mahkeme kararıyla veya bazı koşulların gerçekleşmesi halinde, istek olmasa bile kanun gereği kendiliğinden (mal ortaklığı rejiminde eşlerden birinin iflası hakkında) eşler arasındaki mal rejiminin «mal ayrılığı» rejimine dönüştürülmesini açıklamak için bu kavram kullanılmıştır.
Olağanüstü Mal Rejimi’ne Geçilebilecek Durumlar
Olağanüstü mal rejimine:
- İstek halinde mahkeme kararıyla,
- İflas halinde kendiliğinden geçilebilir,
- İstek Halinde
haczedilmiş olması, diğer eşin istemde bulunan eşe malvarlığı, geliri, borçları veya ortaklık malları hakkında bilgi vermekten kaçınması veya maddede belirtilen koşullardan birinin gerçekleşmesi halinde eşler-ien birinin istemi üzerine Aile Mahkemesi hakimi mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüştürülmesine karar verebilir.
Eşlerden birinin sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun bulunması halinde, diğer eşten başka, ayırt etme gücünden yoksun olan eşin yasal temsilciside olağanüstü mal rejimine (mal ayrılığına) geçilmesine karar verilmesini hakimden isteyebilir.
Alacaklının istemi halinde;
Eşlerden birinin alacaklısının, olağanüstü mal rejimine geçilmesini isteme hakkı ancak;
- Eşler arasında mal ortaklığı rejiminin bulunması,
- Alacaklının, eşlerden birine karşı icra takibinde bulunması,
- Haczin uygulanmasında alacaklının zarara uğraması halinde mümkündür. (md. 210)
- İflas Halinde
Eşlerden birinin iflasına karar verilmesi halinde ortaklığın kendiliğinden olağanüstü mal rejimi olarak mal ayrılığına dönüşmesi; eşler ırasında «mal ortaklığı» rejiminin bulunması halinde söz konusudur. md. 209) Mal ortaklığı dışındaki bir mal rejimini kabul etmiş bulunan, imeğin aralarında edinilmiş mallara katılma rejimi bulunan eşlerden birinin iflası halinde, bu mal rejimi «kendiliğinden» mal ayrılığı rejimine dönüşmez.
Olağan rejime geri dönme
Haklı sebeplerin bulunması ve istek halinde hakim tarafından mal ayrılığına geçilmesine karar verildikten sonra (md. 206) eski mal rejimine yeniden dönülebilir mi? Eşler her zaman birlikte yapacakları mal rejimi sözleşmesi ile eski mal rejimini veya başka bir mal rejimini seçebilirler. Örneğin aralarında edinilmiş mallara katılma, mal ortaklığı veya paylaşmalı mal ayrılığı bulunan eşlerden birinin malvarlığının borca batık olması ya da 206. maddedeki koşullardan birinin gerçekleşmesi halinde, diğer eşin istemi ile Aile Mahkemesi hakiminin olağanüstü mal rejimine mal ayrılığı) geçilmesine karar verdiğini varsayalım. Eşler birlikte aynı gün (veya daha sonra) yapacakları usulüne uygun mal rejimi sözleşmesiyle önceki rejimi (olağanüstü mal rejimine geçişden önceki rejim) veya başka bir mal, rejimini seçebilirler. Bunun için mahkeme kararı gerek mez. Ancak, eşlerden sadece birinin istemi ile önceki rejime geçilebilmesi için:
- Mal ayrılığına geçişi gerektiren sebebin ortadan kalması,
- Eşlerden birinin bu yönde isteğinin bulunması,
- Hakim kararı gerekecektir.
Alacaklının istemi üzerine mal ortaklığı rejiminin mal ayrılığına geçilmesinde dava her iki eşe de yöneltilmelidir. Alacaklı tatmin edildiği takdirde, eşlerden birinin istemiyle Aile Mahkemesi hakimi, mal ortaklığının yeniden kurulmasına karar verebilir.
Olağanüstü Mal Rejimi’ne Geçişte Yetki
Haklı bir sebebin bulunması halinde eşlerden birinin istemiyle olağanüstü mal rejimine geçiş davasında yetkili mahkeme; eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir, (md. 207)
Mal ortaklığı rejiminden, alacaklının istemi üzerine mal ayrılığına geçilmesi davasında ise yetkili mahkeme borçlunun yerleşim yeri Aile Mahkemesidir, (md. 210/3)
MAL REJİMİNİN TASFİYESİ DAVALARINDA YETKİ
Eşlerden birinin ölmesi nedeniyle açılacak mal rejiminin tasfiyesi davasında ölenin son yerleşim yeri Aile Mahkemesi,
Boşanma, evlenmenin iptali veya hakim tarafından mal ayrılığına karar verilmesi (olağanüstü mal rejirnine geçiş davası) halinde aynı zamanda mal rejirninin tasfiyesi de isteniyorsa; bu davalarda yetkili olan Aile Mahkemesi yetkilidir, (md.214)
ALACAKLILARIN KORUNMASI
Eşlerden biri veya ikisi birlikte, alacaklıları zarara uğratmak kastıyla aralarındaki mal rejimini değiştirmeyi, mal rejimini tasfiye etmeyi düşünebilirler.
Mal rejiminin tasfiyesi veya değiştirilmesi sonucu, alacaklının üzerinden hakkım alabileceği bir mal kendisine geçmiş olan eş, borçlardan kişisel olarak sorumludur. Bu sorumluluktan kurtulması ancak, sözkonusu malın borcu ödemeye yetmediğini ispat etmesi halinde mümkündür.
MALLARIN YÖNETİMİ VE ENVANTER
Eşlerden biri, mallarının yönetimini, açık veya örtülü olarak diğer bırakabilir. Bu durumda vekalet hükümleri uygulanır. Ancak eşler, bunun aksini de kararlaştırabilirler. (md. 215)
Mal rejiminin tasfiyesi aşamasında hangi malın hangi eşe ait olduğu hususunda anlaşmazlık çıkabilir. İspat kolaylığı sağlaması açısından kanun koyucu eşlerden her birine diğerinden her zaman mallarının envanterinin resmi senetle yapılmasını isteme hakkını getirmiştir. Bu envanter şayet malın getirilmesinden başlayarak bir yıl içinde yapılmışsa, aksi ispatlanmış olmadıkça, bu envanterin içeriğinin doğru olduğu kabul edilecektir, (md. 216)
EŞLER ARASINDAKİ BORÇLAR
Eşlerden birinin diğerine karşı borçlu olması halinde, alacaklı eşin, bacağını istemesine mal rejimi engel oluşturmaz. Ancak bu borcun yerine getirilmesi borçlu eşi güç duruma sokacak ve evlilik birliğini tehlikeye düşürecekse borçlu eş, borcunu Ödemek için kendisine süre tanınmasını istiyebilir. Aile Mahkemesi hakimi bu durumda durum ve koşullar gerektiriyorsa borçlu eşten güvence, göstermesini isteyebilir.