Koruma Tedbirleri Nedir? Koşulları ve Özellikleri Nelerdir?

Ceza muhakemesinde maddi gerçeğe ula­şabilmek ve sonuçta verilen kararların uygula­nabilmesini sağlamak amacıyla başvurulması gereken tedbirlere koruma tedbiri adı verilmek­tedir. Koruma tedbirleri, henüz suçu işlediği sabit olmayan kişiler hakkında uygulanır.

Öteden beri ceza muhakemesinde delil elde etmek amacıyla başvurulan araçlardan birisi de arama, elkoyma gibi tedbirler olmuş ve genel olarak bu tedbirler koruma tedbiri terimi ile ifade edilegelmiştir.

KORUMA TEDBİRLERİNİN ÖZELLİKLERİ

Zorlama

Koruma tedbirlerinin esasında zorlama nite­liği vardır. Zira henüz hüküm verilmeden temel bir hakkı sınırlar ve bu da çoğu kez tedbire ma­ruz kalan tarafından bir zorlama olarak algılanır. Ancak bazı tedbirler açısından zorlama mevzu bahis olmaz. Buna rağmen bu durum, o tedbirin koruma tedbiri olarak adlandırılmasına engel de­ğildir. Örneğin iletişimin denetlenmesi veya tek­nik araçlarla izleme tedbirlerinde zorlama özelliği yoktur.

Geçici Olma

Koruma tedbirleri geçicidir; yani bir yaptırım değildir. İstenilen amaca ulaşıldığında kendiliğin­den sona ererler. Nihayet hüküm kesinleşinceye kadar devam edebilirler.

Araç Olma

Koruma tedbirleri, hüküm vermenin bir ara­cıdır. Koruma tedbirleri delillerin bulunması sure­tiyle muhakeme sonunda doğru kararın verilme­sine ve hükmün yerine getirilebilmesine imkân vermiş olurlar. Koruma tedbirleri sayesinde delil­lere ulaşılmakta ve deliller korunmaktadır.

KORUMA TEDBİRLERİNİN KOŞULLARI

Suç Şüphesinin Bulunması

Ceza muhakemesinin başlangıcı için gerekli olan şüphe, koruma tedbirlerine başvurulabilme- si için de geçerlidir. Şüphenin derecesi ise baş­vurulacak koruma tedbirinin türüne göre değişe­cektir.

Yasal Düzenleme

Koruma tedbirlerinin mutlaka bir kanunla dü­zenlenmesi gerekir; kanunla düzenlenmemiş bir hususa koruma tedbiri olarak başvurulabilmesi mümkün değildir. Hukukumuzda da koruma ted­birleri için bu geçerli olup, bütün koruma tedbir­leri yasa ile düzenlenmiştir. Ayrıca birçok koruma tedbiri ile ilgili olarak (tutuklama, gözaltına alma vb.) anayasal hükümler de mevcuttur.

Görünüşte Haklılık

Koruma tedbirine haklı olarak başvurulup başvurulmadığı esasen muhakeme faaliyeti so­nunda ortaya çıkar. Ancak bu tedbirlerin araç ve geçici olma nitelikleri dolayısıyla bu tedbirlere haklılık daha belli olmadan bunlara başvurmak zorunlu olmaktadır. İşte bu noktadaki muhtemel olumsuz sonuçları önlemek bakımından, bu ted­birlerin en azından başvurulduğu anda haklı gö­rünmesi gerekir.

Orantılılık

Koruma tedbirlerinin zorunluluk özelliğinin bir sonucu olarak, bu tedbirlere başvurulurken orantılılık ilkesinin gözetilmesi lazım gelir. Böyle- ce, bu tedbirlere başvurmak suretiyle elde edile­cek yarar ile bu tedbirlerin kişi üzerindeki sonuç­ları arasında bir denge, oran, akla uygun bir ölçü, bulunması gerekmektedir. Örneğin yurt dışına çıkma yasağı ile ulaşılabilecek sonuca tutuklama tedbirine başvurularak ulaşılmamalıdır. Zira tu­tuklama tedbiri, koruma tedbirlerinin en ağırıdır.

Gecikmesinde Sakınca Bulunmalıdır

Gecikmeden maksat, o koruma tedbirine başvurulmadığında meydana gelecek zaman kaybının yargılamayı güçleştirmesi, hatta ola­naksız kılmasıdır. Örneğin, delil ortadan kaldırı­labilir veya sanık kaçabilir. Bu da muhakemeyi yapılamaz, hükmü infaz edilemez veya muhake­me masraflarını tahsil edilemez hâle getirecektir.