İş Kanunumuzda Çalışma süresi nedir?
İş kanunumuzda çalışma süresi; “işçinin çalıştırıldığı işte geçirdiği süredir” şeklinde tanımlanmıştır. Çalışma sürelerinin yasal olarak düzenlenmesi bakımından ülkemizdeki duruma baktığımızda; işveren karşısında zayıf olan işçinin korunması düşüncesinin esas alınarak, çalışma sürelerine sınırlar getirildiği görülür. İş mevzuatımızda, işler 28 iş koluna ayrılmış bulunmakta ve çalışanlar bu 28 iş kolundan herhangi birinde istihdam edilmektedir. Her iş kolunun özelliği diğer iş kollarından farklılık arz etmektedir. 4857 sayılı İş Kanunu’na göre, genel olarak günlük en fazla çalışma süresi 11 saattir. Bu süreye ara dinlenme süreleri dahil değildir. Günlük çalışma süresi günde en fazla 11 saat olmasına rağmen, bu süre yapılan işin ağırlık ve tehlikelilik derecesine ve çok fazla enerji harcanmasına göre bazı işler ve kişiler yönünden daha az olabilmektedir.
Çalışma süresini özetleyecek olursak;
- İşçinin, çalışsın ya da çalışmasın, işgücünü işverenin emrine sunduğu sürelerin,
- kanunda çalışma süresinden sayılan sürelerin,
toplamından oluşur.
Yani işçi, işbaşında çalışarak geçirdiği süreler yanında, çalışmadığı, işbaşında ve hatta iş yerinde bulunmadığı kimi sürelerde de çalışmış kabul edilir ve bu sürelerde de ücrete hak kazanır.
Günlük Çalışına Süresinden Daha Az Çalışılacak İşler Nelerdir?
Sağlık kuralları bakımından günde ancak yedi buçuk saat veya daha az çalışılması gereken işler hakkında yönetmelik” kapsamındaki bu işlerde çalışanlar, günlük çalışmaları gereken en çok iş süreleri kadar çalıştıktan sonra başka bir işte çalıştırılmaz ve bunlara fazla çalışma yaptırılamaz.
Günde 7,5 saat çalışılacak işler:
- Kurşun ve arsenik işleri, cam sanayi işleri,
- Cıva sanayi işleri, çimento sanayi işleri,
- Havagazı ve kok fabrikalarıyla termik santrallerdeki işler,
- Çinko sanayi işleri, bakır sanayi işleri,
- Alüminyum sanayi işleri.
- Demir ve çelik sanayi işleri,,
- Döküm sanayi işleri,
- Kaplamacılık işleri, karpit sanayi işleri,
- Asit sanayi işleri,
- Akümülatör sanayi işleri,
- Kaynak işleri,
- Madenlere su verme işleri,
- Kauçuk işlenmesi işleri,
- Yeraltı işleri,
- Radyoaktif ve radyoiyonizan maddelerle yapılan işler,
- Gürültülü işler,
- Su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işler,
- Pnömokonyoz yapan tozlu işler ve
- Tarım ilaçları kullanımı işleri.
Günde 6 saat ve daha az çalışılacak işler:
Yine aynı Yönetmelik hükümlerine göre, günde 6 saat çalışılacak;
- Karbonatlı ve organik fosforlu ensektisitlerin yapımı,
- Paketlenmesi, çözelti olarak hazırlanması ve uygulanması işleri,
- Cıva izabe fırınlarında görülen işler,
- Elementer cıva bulunan ocaklarda görülen işler,
- Karbon sülfür işleri ve
- Karbon sülfürden etkilenme tehlikesi bulunan işlerdir.
Günde 4 saat çalışılacak işler:
Günde 4 saat çalışılacak işler de bu Yönetmelikte belirtilmiştir;
- Kurşun izabe fırınlarının teksif odalarında biriken kuru tozları kaldırma işlerinde en fazla 4 saat çalışılabilir.
- Su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işlerde ise çalışma süreleri, derinlik durumuna göre yarım saat ile 6 saat arasında değişmektedir.
Neler çalışma süresinden sayılır?
Çalışma süresinden sayılan haller İş Kanunu’nda açıkça sayılmıştır. Buna göre aşağıdaki süreler işçinin günlük çalışma sürelerinden sayılır:
- Madenlerde, taşocaklarında yahut her ne şekilde olursa olsun, yeraltında veya su altında çalışılacak işlerde işçilerin kuyulara, dehlizlere veya asıl çalışma yerlerine inmeleri veya girmeleri ve bu yerlerden çıkmaları için gereken süreler.
- İşçinin işinde ve her an iş görmeye hazır bir halde bulunmakla beraber çalıştırılmaksızın ve çıkacak işi bekleyerek boş geçirdiği süreler.
- İşçinin işveren tarafından başka bir yere gönderilmesi veya işveren evinde veya bürosunda, yahut işverenle ilgili herhangi bir yerde meşgul edilmesi suretiyle asıl işini yapmaksızın geçirdiği süreler.
- Çocuk emziren kadın işçilerin çocuklarına süt vermeleri için belirtilecek süreler.
- Demiryolları, karayolları ve köprülerin yapılması, korunması, ya da onarım ve tadili gibi, işçilerin yerleşim yerlerinden uzak bir mesafede bulunan, iş yerlerine hep birlikte getirilip götürülmeleri gereken, her türlü işlerde bunların toplu ve düzenli bir şekilde götürülüp getirilmeleri esnasında geçen süreler.
İşin niteliğinden doğmayıp da, işveren tarafından sırf sosyal yardım amacıyla iş yerine götürülüp getirilme esnasında araçlarda geçen süre çalışma süresinden sayılmaz (İş Kanunu 66).