Hapis Cezasının İnfaz Usulü Nasıldır?

5237 sayılı Kanunun 45. maddesinde hürriyeti bağlayıcı yaptırım olarak sadece hapis cezasına yer verilmiştir.

• Cumhuriyet savcısı hükmün infazının mümkün olduğuna kanaat getirirse, infazı yapabilmek amacıyla öncelikle hükümlünün bu suçtan veya başka bir suçtan tutuklu veya hükümlü olup olmadığını, cezaevinde bulunup bulunmadığını, tutuklu veya hükümlü değilse nerede ikamet ettiği araştırılır.
• Hükümlü aynı suçtan dolayı cezaevinde tutuklu bulunuyorsa, tutuklandığı ye ilamın kesinleştiği tarihler esas alınmak suretiyle müddetname tanzim edilir. İlam müddetname ile birlikte cezaevine gönderilir.
• Müddetname ilişiğinde ilamı alan cezaevi idaresi cezaevinde tutuklu bulunan kişiye ait tutukluluk defterindeki kaydı kapatır, ilamı hükümlüler defterine kaydeder. Tutuklu olan kişi, hükümlü sıfatını aldığından tutukluların kesiminden alınarak hükümlülerin kesimine konulur.
• Cezaevi idaresi, ilamdaki hapis cezasının süresini inceler eğer 1 yıldan fazla bir ceza verilmiş ise hükümlü için bir vasi ataması için gerekli işlemlere girişir.
• Hükümlü aynı zamanda başka suçtan hükümlü olup cezasını çekmekte ise her iki cezasının içtiması yapılmak üzere, yetkili mahkemeye (infazdaki tüm ilamlar) tevdi edilir.
• Alınan içtima kararına göre her iki ceza için yeniden müddetname düzenle­nip çekmekte olduğu cezasına ait müddetname iptal edilir. Artık infaz içtimalı ce­zaların toplamı üzerinden sürdürülür.
• Hükümlü cezaevinde başka bir suçtan dolayı tutuklu bulunuyorsa, Cumhuriyet savcısı ilam üzerine yazacağı bir müzekkere ile tutukluluğunun durdurulmasını, ilamın hükümlüler defterine kaydedilmesini ister ve ilamla birlikte cezaevine gönderilir.
• İlamı alan cezaevi idaresi hemen tutukluluğu durdurur, ilamı hükümlü def­terine kaydeder, keyfiyeti tutukluluğun verildiği mahkemeye bildirir.
• Cezaevi idaresi gelen ilamı, tekrar Cumhuriyet savcılığına geri gön­derir, savcılık tarafından tutukluluk durumunun geçici olarak durdurulduğu tarihi başlangıç sayarak ilama göre müddetname düzenler. Tutukluluğun durdurulduğu tarih infaz başlangıç tarihi kabul edilir.
• İlamda yazılı hükümlünün serbest bulunduğu ve başka il veya ilçede ika­met veya başka yer cezaevinde olduğu anlaşılırsa, gerek davetiye gerekse yakalama müzekkeresi infazı yürütmekte olan Cumhuriyet savcılığınca tanzim edilir. Bu du­rumda ilam tutulup, hükümlünün oturduğu yere sadece yakalama emri gönderilir.
• Hükümlü yakalanır veya teslim olursa, ilgili Cumhuriyet savcılığın­dan infaz evrakları istenir.
• İlamat evrakları hükümlünün yakalandığı veya teslim olduğu Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. Gelen ilâmların daireye ulaştığı tarihin evraka işaret edi­lerek, kalemin denetimine imkân sağlanmalıdır. înfaz bu yer Cumhuriyet Başsavcı­lığınca yerine getirilir.
• Cumhuriyet savcısı gönderilen ilamı infaz ettikten sonra, geldiği yer Cumhuriyet savcılığına iade etmesi gerekir.
• Sırf askerî suçlar ile askerî disiplin suçları ayrık olmak üzere, askere alınmadan önce ve askerlikleri sırasında işledikleri suçlardan dolayı er ve erbaşlar ile yedek subaylar hakkında kısa süreli hapis cezaları yerine hükmedilen Türk Ceza Kanununun 50 nci maddesinin birinci fıkrasının (c), (e) ve (f) bentlerinde yazılı tedbirler ile bu Kanunun 106 ncı maddesinde yazılı adlî para cezasının yerine geti­rilmesi askerlik hizmetlerinin sonuna bırakılır. Bu süreler içinde zamanaşımı işle­mez. (5275 sayılı K. m. 118/1) Herhangi bir suçtan askerî ceza ve tutukevinde tu­tuklu bulunan kişiler hakkında, adliye mahkemelerince verilen veya askerî mahke­melerce verilip de Askerî Ceza Kanununun 39 uncu maddesi uyarınca Adalet Ba­kanlığı ceza infaz kurumlarmda infazı gereken hapis cezaları, bu kişilerin tutuklu­luk hâli durdurulmak suretiyle askerî ceza ve tutukevlerinde yerine getirilir. Hü­kümlü, tutukluluğunun sona ermesi durumunda, cezası infaz edilmemişse Adalet Bakanlığı ceza infaz kurumuna gönderilir. Cezaları askerî ceza ve tutukevinde bu suretle infaz edilenler hakkında koşullu salıverilmeye ilişkin bu Kanun hükümleri uygulanır. (5237 sayılı K. m. 118/2)
• Savcılık ilamda kimliği yazılı hükümlünün kendi yetki sınırları içinde bulunduğunu görürse, hükümlünün çağrı kağıdı ile mi yoksa yakalama müzekkeresi ile mi çağrılması gerektiğini araştırır.
• Savcılık, gerekli kayıt ve inceleme işlemlerini yaptıktan sonra cezanın miktarını nazarı itibara alarak şu hallerde çağrı  kaydı çıkarır:
• Hapis cezasının süresi 3 yıl veya 3 yıldan aşağı ise,
• Hükümlüde kaçma hazırlığı veya infazdan saklanma kuşkusu yoksa.
• Çağrı kağıdı, çağrı kağıdını çıkaran Cumhuriyet savcısının adı, ilamat nosu, hükümlünün adı, soyadı, kimliği, adresi, hükmü veren mahkeme cezanın türü ve miktarı ile davetiyenin tebliği tarihinden itibaren en geç 10 gün içinde Cumhuriyet savcılığına başvurulacağı ve bu süre içinde gelmediği takdirde hakkında yakalama müzekkeresi çıkarılarak zorla getirileceği ihtarı içerir.

• Bu şekilde düzenlenen çağrı kağıdı posta aracılığıyla hükümlüye tebliğ edilir. Çağrı kağıdı hükümde gösterilen adrese tebliğ edilir. Hükümlü, adres deği­şikliklerini mahkemeye veya Cumhuriyet Başsavcılığına bildirmekle yükümlüdür. Aksi takdirde hükümde gösterilen adrese yapılan tebligat geçerlidir.
• İlam hangi yer Cumhuriyet savcılığında bulunuyorsa çağrı kağıdı çı­karmaya o yer Cumhuriyet savcılığı yetkilidir.
• Çağrı kağıdı ile kendiliğinden gelen ve 5275 sayılı Kanunun 17. maddesi­ne göre infazın ertelenmesi isteminde bulunulması halinde erteleme hakkında bir karar verilmesi gerekir.
• Üç yıl ve daha az süreli hapis cezalarının derhal infazının hükümlü veya ailesi için mahkumiyetin dışında ağır bir zarara neden olacağı anlaşılır­sa, hükümlünün istemi üzerine infazı Cumhuriyet savcılığınca ertenebilir. Er­teleme süresi altı ayı geçemez.
• Üç yıl ve daha az süreli hapis cezaları; hükümlünün yüksek öğrenimini bi­tirebilmesi, ana, baba, eş veya çocuklarının ölümü veya adı geçenlerin sürekli has­talık veya malûllükleri nedeniyle ailenin tarım topraklarının işlenebilmesinin olanaksız hale gelmesi veya hükümlünün hastalığının sürekli bir tedaviyi gerektirmesi gibi zorunlu ve çok ivedi hallerde, Cumhuriyet Başsavcılığınca altı ayı geçmeyen sürelerle ara verilerek infaz edilebilir. Ancak bu ara verme iki defadan fazla olamaz.
• Erteleme isteminin kabulü, güvence gösterilmesine veya diğer bir ko­şula bağlanabilir.
• Çağrı kağıdı tebliğ edilmiş olup da verilen süre içinde çağrıya uymayanlar hakkında yakalama müzekkeresi çıkarılır.
• Kural olarak çağrı kağıdı çıkarılmadan yakalama çıkarılamaz. An­cak şu hallerde doğrudan doğruya yakalama müzekkeresi çıkırılır:

a- Hükümlünün infazdan kaçma veya saklanma davranışları içine gir­mesi,

b- Üç yıldan fazla hapis cezası olması.

c- İnfazın ertelenmesine rağmen, ertelenme sonunda gelip teslim olmaması.

• Yakalama müzekkeresine, hükümlünün adı, soyadı, kimliği, bilinen en son adresi, suçun türü, cezanın süresi yazılır. Yakalama müzekkeresi infazı için kolluk güçlerine gönderilir. Yakalama müzekkeresinin akıbeti izlenmesi gerekli Kolluk güçleri tarafından yapılan arama ve araştırmaya rağmen hükümlü bulunmamışsa durum Cumhuriyet savcılığına bildirilmesi gerekir.
• Hükümlünün ilamın bulunduğu yerde yakalanmış ise derhal müddetname düzenlenerek cezaevine gönderilir. Başka yerde yakalanmış ise nezarete alınır. İlamın en seri şekilde gönderilmesi ilgili savcılıktan istenir. İlam geldiğinde hükümlü düzenlenecek müddetname ile birlikte cezaevini gönderilir.
• Hükümlü yakalandığı zaman aranması için önceden talimat ve müzekkere yazılan yazılan yerlere aranmasından vazgeçilmesi için derhal bilgi verilmesi gerekir.
• Cumhuriyet savcılığından cezaevine gönderilen ilamlar hükümlü def­terine kaydedilir.
• Müddetname, hükümlünün hapis cezasının süresini, cezaevine alındığı ta­rih ve tahliye olunacağı tarihleri gösteren bir belgedir. (5275 sayılı K. m. 20/4) Müddetname iki nüsha düzenlenir. Bir nüshası hükümlüye verilmek ve diğeri ilam ile birlikte saklanmak üzere cezaevine gönderilir.
• 5237 sayılı Kanunun 63. maddesi uyarınca hükmün kesinleşmesinden önceki tutuklu ve gözaltında geçirdiği günler, mahkumiyetinden mahsup edi­lir.
• İlamın infazı yapıldıktan sonra veya af ve zamanaşımı gibi nedenlerle ce­zanın ortadan kalkması halinde ilamat defteri kapatılıp, mahkemesine evrak ile bir­likte geri gönderilir.
• Hapis cezasının, infaz edilmelerinin ardından bihakkın tahliye tarih­leri beklenmeden ilâmat defteri kayıtları kapatılarak ilgili mahkemesine gönderilemez. Şartla tahliye, cezanın tamamının infazı olarak kabul edilemeyece­ğinden, bihakkın tahliye tarihine kadar geçecek olan deneme süresi içerisinde infazın devam ettiği göz önüne alınarak, bu yolda işlem yapılmalıdır.