Ceza Hukukunda İstinabe Nasıl Yapılır?
Uygulamada talimat yazma olarak adlandırılmaktadır. Burada, hâkim kendi yetkisini, yargı çevresi dışındaki bir başka hâkime devreder. Ancak bu devir tümden yargılamanın nakli şeklinde olmayıp, sadece belirli bazı işlemlerin yapılmasıyla ilgilidir. Bu suretle, örneğin Ankara’daki bir mahkeme, Bursa’daki bir tanığı dinlemek için oradaki hâkimi yetkili kılar ve tanığı o mahkemenin dinlemesini talep eder. İstinabe, delillerin doğrudan doğruyalığı ve sözlülük ilkelerinin bir istisnasını oluşturur ve daha çok usul ekonomisi ilkesiyle alakalıdır.
Mahkemelerin istinabeye başvururken, hukuki yardım talep ettiği mahkemenin kendisiyle eş seviyede olmasına dikkat etmesi ve zorunlu olmadıkça bu kuraldan sapmaması gerekir. Dolayısıyla örneğin Ankara Asliye Ceza Mahkemesi istinabaye başvururken Bursa Asliye Ceza Mahkemesinden bunu talep edebilecek, Bursa Ağır Ceza Mahkemesinden hukuki yardım talep edemeyecektir.
İstinabe, müstakil bir kurum olarak Ka- nun’da düzenlenmemekle beraber, Kanun’un çeşitli maddelerinde dolaylı olarak buna yer verilmiştir (CMK m. 60, 83, 180, 196/2, 209, 244, 251, 268/3, 320).
Ayrıca savcıların da uygulamada istinabeye başvurdukları görülmektedir. Hatta uluslararası nitelikte de istinabe mümkündür.
Öte taraftan, niyabet de istinabe gibi görevsel yetkide bir istisnadır. Niyabet, kurul olarak yetkili mahkemenin bir üyesinin (naip üye) bir muhakeme işleminin yerine getirilmesi hususunda görevlendirilmesidir.