Ceza Davalarında Hakimin Tarafsızlığı ve Bağımsızlığı Nedir?
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6/1. maddesinde açıkça yargılamanın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından yapılacağı vurgulanmaktadır.
Hâkimin tarafsız ve bağımsız olması çok önemlidir. Zira demokratik bir toplumdaki mahkemeler, davanın taraflarına ve halka güvence vermek zorundadırlar. Bağımsız ve tarafsız olmayan bir mahkemenin otoritesine kimse güven duymaz. AİHM’e göre de sözleşme ile güvence altına alınan adil yargılanma hakkının hayata geçirilebilmesi için öncelikle mahkemenin bağımsız ve tarafsız olması icap eder. Bu bağımsızlığın da öncelikle yürütme organına karşı olması son derece önemlidir.
Tarafsızlık
Hâkimin objektif olması, taraflardan birini tutmaması, birinin lehine veya aleyhine tavır takınmaması, kendi görüş ve değer yargılarından da arınmış olması, tarafsız bir hâkimden bahsedebilmemiz için bulunması gereken özelliklerdir. Eğer aynı davada taraflar başka kişiler ya da hâkim, başka bir hâkim olsa da yine aynı karar verilirdi denilebiliyorsa, tarafsızlıkta sağlanmış demektir.
Bazı hâllerde kanun koyucu, hâkimin tarafsız kalamayacağını peşinen kabul etmek suretiyle onu davaya bakmaktan veya yargılamaya katılmaktan yasaklamıştır.
HÂKİMİN TARAFSIZLIĞI
Hâkimin Yasaklanması
- Hakimin Davaya Bakamayacağı Haller (CMKm.22)
- Yargılamaya Katılacak Hâkim (CMK m. 23)
Hâkimin Reddi
- Yasaklılık Sebeplerinin Bulunması
- Tarafsızlığını şüpheye düşüren sebeplerin Bulunması
Hâkimin Çekinmesi
YASAKLILIK VE RET NEDENLERİ YALNIZCA HÂKİMLER İÇİN ÖNGÖRÜLMÜŞ OLUP, KURAL OLARAK SAVCILAR İÇİN YASAKLILIK VEYA RET NEDENLERİ GEÇERLİ DEĞİLDİR.