Ceza Zamanaşımı Nedir? Süresi Nasıl Hesaplanır?
Ceza Zamanaşımında Süreler
Yukarıda da ifade ettiğimiz gibi ceza zamanaşımı, verilen ceza kesinleştikten sonra aradan zaman geçmesi yüzünden devletin cezayı yerine getirmek hakkını ortadan kaldıran süredir. Öğretide buna infaz zamanaşımı da denilmektedir. Tanımdan da anlaşılacağı üzere süre, cezanın infazına hiç başlanmamış olması durumunda, verilen cezanın kesinleşmesinden itibaren işlemeye başlar. İnfaza başlanmış ancak infaz kesintiye uğramış olduğunda ise, infazın kesintiye uğradığı günden itibaren işlemeye başlar.
68/1. madde bu hususta 10 ile 40 yıl arasında değişen süreler öngörmüştür. Hükümde iki çeşit ceza olması durumunda ise (1 yıl hapis, 10.000 TL adli para cezası gibi) m. 68/4. uyarınca, en ağır ceza için konulan süre esas alınacaktır.
Kanun’un 68/2. maddesi uyarınca, “Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmuş olup da onbeş yaşını doldurmamış olanlar hakkında, bu sürelerin yarısının; onbeş yaşını doldurmuş olup da on- sekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında ise, üçte ikisinin geçmesiyle ceza infaz edilmez. ”
Türk Ceza Kanunu’nun 69. maddesine göre, “Cezaya bağlı olan veya hükümde belirtilen hak yoksunluklarının süresi ceza zamanaşımı doluncaya kadar devam eder” 70. maddeye göre ise, müsadereye ilişkin hüküm ise kesinleşmeden itibaren 20 yıl geçtikten sonra infaz edilmez.
Aynı hükümde aynı cinsten birden fazla cezaya mahkûmiyet söz konusu olduğunda ise her biri açısından ayrı ayrı zamanaşımı süresinin gözönünde bulundurulması gerekmektedir.
Türleri başka başka cezaları içeren hükümler, en ağır ceza için konulan sürenin geçmesiyle infaz edilmez.
Ceza Zamanaşımının Kesilme Sebepleri
Kanun’un 71. maddesine göre, “Mahkûmiyet hükmünün infazı için yetkili merci tarafından hükümlüye kanuna göre yapılan tebligat veya bu maksatla hükümlünün yakalanması ceza zamanaşımını keser.” Ayrıca “Bir suçtan dolayı mahkûm olan kimse üst sınırı iki yıldan fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlediği takdirde, ceza zamanaşımı kesilir. ”
TÜRK CEZA KANUNU’NDA CEZA ZAMANAŞIMININ DURMA SEBEPLERİ ÖNGÖRÜLMEMİŞTİR. Buna ilişkin hükümler; Anayasa, CeG- TİK ve 5320 sayılı Kanun’da yer almaktadır.
Ceza zamanaşımı kesildiğinde, süre kesilme sebebinin gerçekleştiği gün de dahil olmak üzere yeniden ve tam olarak işlemeye başlar ve bu noktada dava zamanaşımının kesilmesinden ayrılır. Zira ceza zamanaşımının kesilmesinde kanun koyucu bir üst süre sınırı koymamıştır. Ayrıca dava zamanaşımının kesilmesi iştirak hâlinde işlenen suçlarda bütün şerikler bakımından geçerli iken, ceza zamanaşımının kesilmesi kişiseldir. Başka bir anlatımla hangi şerik için kesme sebebi gerçekleşmiş ise o kişi bakımından ceza zamanaşımı etkili olur. Diğer şerikler açısından ise süre işlemeye devam eder.
Ceza Zamanaşımının Sonuçları
Ceza zamanaşımı sürelerinin geçmesi yalnızca bir infaz engeli teşkil edip, verilen cezayı ortadan kaldırmamaktadır. Ayrıca cezanın zamanaşımına uğrayarak düşmesi; şahsi haklar, tazminat ve yargılama giderlerine ilişkin hükümleri etkilemez.
Dava ve ceza zamanaşımı süreleri gün, ay ve yıl hesabıyla belirlenir. Bir gün, yirmidört saat; bir ay, otuz gündür. Yıl, resmi takvime göre hesap edilir.
Dava ve ceza zamanaşımı re’sen uygulanır ve bundan şüpheli, sanık ve hükümlü vazgeçemezler.