Ceza Muhakemesi Hukukunda Sakatlıklar

Yokluk

Bir işlemin temel (kurucu) unsurlarında bir eksiklik söz konusu olduğunda ağır ve önemli bir aykırılık var demektir ve bu aykırılığa uygulana­cak yaptırım da yokluktur. Yokluk yaptırımı, hu­kuk düzeninde sakat işlemler için öngörülmüş en ağır yaptırımdır; işlem hiç doğmamış kabul edilir. Örneğin Cumhuriyet savcısının tutuklama kararı vermesi, olağan hâkim ilkesine aykırı olarak ku­rulmuş bir mahkeme tarafından verilecek karar, imzasız işlemler yokluk yaptırımına tabi olacaktır.

Bir işlemin ortadan kaldırılması için bir ka­nun yolu olanağı tanınmışsa, o takdirde yokluk yaptırımı da söz konusu olamaz. Zira işlem ka­nun yolunda kaldırılabilir.

Yoklukla malul işlemlerin yokluğunun bir ka­rarla tespit edilmesi gerekir. Uygulamada da bu tespit temyiz incelemesinde Yargıtay tarafından yapılmaktadır.

Butlan (Hükümsüzlük)

İşlemin yapıldığı varsayılmak ve geçerli ol­makla beraber, hukuka aykırılığın bir başka iş­lemle tespit edilerek, yapılan işlemin iptal edilme­si anlamına gelmektedir. Butlan yaptırımı, yokluk yaptırımına kıyasla daha hafif aykırılıklarda uy­gulanır. Zira yokluk yaptırımından farklı olarak, işlemin kurucu unsurlarında değil, geçerlilik un­surlarında eksiklik var demektir.

Butlan yaptırımına tabi işlemler, iptal edilin­ceye kadar hüküm ifade ederler. İki şekilde kar­şımıza çıkabilir.

Mutlak Butlan

Yetkili makamın resen gözönünde bulundur­mak zorunda olduğu hükümsüzlüklerdir. Örneğin gaip sanık hakkında duruşma açılıp gıyabında mahkûm edilmesi durumunda CMK m. 244/2’ye aykırılık nedeniyle mutlak butlan söz konusu ola­caktır.

Nispi Butlan

Ancak ilgilisinin ileri sürmesi durumunda gö­zönünde bulundurulabilecek hükümsüzlüklerdir. CMK m. 176/4’te yer alan çağrı kağıdının tebliği ile duruşma günü arasında en az bir hafta bulun­durulmasına ilişkin kurala uyulmamasının yaptı­rımı bu türdendir.

Hak Düşümü

Bir işlemin yapılabilmesi için belli bir sürenin öngörüldüğü, sürenin yukarı sınırının belirlendiği hâllerde, bu süreye uyulmamasının yaptırımı hak düşümüdür. Örneğin, temyiz süresine uyulma­mışsa temyiz hakkı da düşmüş olacaktır.

Geri Çevrilebilme (Kabul Edilmezlik)

Yapılan işlemlerdeki diğer yaptırımların uy­gulanmasını gerektirecek düzeyde ağır olmayan eksikliklerin giderilmesi mümkün ise işlemin ka­bul edilmediği ve eksiklikler tamamlanarak yeni­den yapılması gerektiği yönünde verilen karar­lara “kabul edilmezlik” kararı adı verilir. Örneğin iddianamenin iadesi kararı bu türden bir karardır. Aynı şekilde, hâkimin reddi istenirken deliller ve sebepler de gösterilmelidir. Gösterilmediği takdir­de istemin geri çevrilmesi, reddedilmesi gerekir.