Erkek İşçiye Doğum İzni Verilir mi?

4857 sayılı İş Kanununda eşi doğum yapan erkek işçiye doğum izni adı al­tında izin verileceğine dair bir hüküm bulunmadığından, bu ad altında izin verile­miyordu. Çocuğun “ölümü” halinde izni düzenleyen yasa hükmü, “doğumu” halin­de erkek işçi için açık bir düzenleme getirmemişti. 4857 sayılı İş Kanununun 46. ve 55. maddelerinde işçilere ne gibi durumlarda izin verileceği belirtilmişti. 4857 sayı­lı Kanunun 46 ncı maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendi ile 55 inci maddesinin bi­rinci fıkrasının (ı) bendi “Ek 2 nci maddede sayılan izin süreleri,”6645 sayılı yasa ile 4.4.2015 tarihinde şeklinde değiştirilmiş, 104 üncü maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “ve 65 inci” ibaresi madde metninden çıkarılmış ve Kanuna aşağıdaki ek madde eklenmiştir.

“Mazeret izni

EK MADDE 2 – İşçiye; evlenmesi veya evlat edinmesi ya da ana veya baba­sının, eşinin, kardeşinin, çocuğunun ölümü hâlinde üç gün, eşinin doğum yapması hâlinde ise beş gün ücretli izin verilir.

İşçilerin en az yüzde yetmiş oranında engelli veya süreğen hastalığı olan ço­cuğunun tedavisinde, hastalık raporuna dayalı olarak ve çalışan ebeveynden sadece biri tarafından kullanılması kaydıyla, bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde on güne kadar ücretli izin verilir.”

657 sayılı devlet memurları yasasının 104. Maddesinin B bendinde durum memur­lar için şöyle düzenlenmiştir:

“Memura, eşinin doğum yapması halinde, isteği üzerine on gün babalık izni; kendi­sinin veya çocuğunun evlenmesi, ya da eşinin, çocuğunun, kendisinin veya eşinin ana, baba ve kardeşinin ölümü hallerinde isteği üzerine yedi gün izin verilir.”

Refakatçi İzni

Soru: Bir yakınımın midesinde tümör var, tedavi görmesi lazım. Bakacak kimse olmadığı için eşi bakacak. Ancak eşi de………………………………….. kolejinde çalışıyor. İzin alma sorunu var. Kanunda bu durumlarda refakatçi izni veya benzeri bir izin var mı?

Cevap: 4857 Sayılı iş yasamızın 74. Maddesinde geçen, kadın işçinin doğum sonrası talep edebileceği 6 aylık ücretsiz izin dışında, işçi bakımından yasal bir ücretsiz izin söz konusu değildir. Çalışma yaşamımızda sıkça karşılaştığımız bir uygulama olan ücretsiz iznin zorla­ma yolu ile karşı tarafa dayatılması, iş yasamız açısından mümkün değildir. Bu ne­denle gerek işçi ve gerekse işveren bakımından ücretsiz izin ancak karşılıklı anlaş­ma yoluyla uygulanabilir.

İşçi, işverenin kabul etmemesine karşın ücretsiz izine ayrılmaya kalkarsa, İş Kanu­nun 25. maddesinde işverene verilen haklı fesih sebebi durumu doğacaktır. Bu ko­nuda,

Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin. 17.01.1991 tarih 9343 Esas 199 sayılı kararında;

“Hasta olan çocuğunu her gün açıya götüreceğinden hapisle, 6 ay ücretsiz izin ta­lebini işverenin kabul etmeyerek, çocuğunu hastaneye götürmek istediği zaman kendisine izin verilebileceği işçiye bildirilmiştir. Bunun üzerine işçinin işe gelme­mesi işveren açısından hizmet akdini derhal fesih etme hakkını doğurur.”

Görüldüğü gibi Yargı da işçinin geçerli bir mazeret öne sürse dahi, işverenin rızası olmaksızın ücretsiz izine çıkamayacağını açık bir biçimde ifade etmektedir.

Devlet Memurlarında Refakatçi İzni

Devlet memurlarına verilecek hastalık raporları ile hastalık ve refakat iznine ilişkin usul ve esaslar kanun ve yönetmelik uyarınca düzenlenir.

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “ hastalık izni” başlıklı değişik 105 inci maddesinde durum şöyle açıklanmıştır:

• Ay Ücretli Refakat İzni: ‘’’‘…Ayrıca, memurun bakmakla yükümlü olduğu veya memur refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş ve çocukları ile kardeşlerinden birinin ağır bir kaza geçirmesi veya tedavisi uzun süren bir has­talığının bulunması hâllerinde, bu hâllerin sağlık kıırulu raporuyla belgelendirilmesi şartıyla, aylık ve özlük hakları korunarak, üç aya kadar izin verilir. Gerektiğinde bu süre bir katına kadar uzatılır.”
• Refakat izni için, “bakmakla yükümlü olunması” şart koşulmamıştır. Sadece anne, baba, eş ve çocuk için, tedavisinin uzun süreceğinin bir sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi yeterli görülmüştür.
• 3 aya kadar refakat izni verilecektir.
• Bu süre bir katına uzatılabilecektir.
• Refakat izni sırasında memur maaşını alacaktır. Madde metnin “izin verilir” şeklinde düzenlenmiştir. Aylıksız izin demediği için memura maaş verilecektir.
• Yine madde metni “verilir” şeklinde düzenlendiği için idarenin bu izinde takdir hakkı bulunmamaktadır.

Refakatten Dolayı Aylıksız İzin

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 108. Maddesinde; “A) Memura, 105 inci maddenin son fıkrası uyarınca verilen iznin bitiminden itibaren, sağlık kurulu rapo­ruyla belgelendirilmesi şartıyla, istekleri üzerine on sekiz aya kadar aylıksız izin ve­rilebilir.”

“Hasta olan memura, 105. maddenin son fıkrası uyarınca refakat izni verilmektedir. Eğer bu izin süresi yetmez ise, istek halinde memura 18 aya kadar aylık izin verile­bilir.”

Madde metni “verilebilir” şeklinde düzenlendiği için, bu konuda idarenin takdiri esastır. Bu izin için yine sağlık kurulu raporu gerekmektedir.