İş Kanununa Göre Postalar Halinde (Vardiyalı) Çalışma
Soru: Özel güvenlik şirketinde 9 yıldır amir olarak çalışmaktayım. Üç amiriz, bir tanesi gündüz hafta içi sabit, biz ise geceleri ve hafta sonu nöbet tutmaktayız ve araçla her gece 180 km ve saat başı devriye atma zorunluluğu var. Uyuyup, yorgunlukla aracı çarpsak öleceğiz. İş hakkını fesih etme hakkım var mı? Bu şartlarda bilgilendirirseniz sevinirim.
Cevap: İş Kanunu’na Göre Postalar Halinde (Vardiyalı) Çalışma
4857 sayılı İş Kanununun 63. maddesi, genel bakımdan çalışma süresinin haftada en çok kırk beş saat olduğunu, aksi kararlaştırılmamışsa bu sürenin, iş yerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanacağı belirlenmiştir. Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresinin, iş yerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde on bir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabileceğini hüküm altına almıştır.
4857 sayılı İş Kanununun 69. maddesi Çalışma hayatında “gece, en geç saat 20.00’de başlayarak, en erken saat 06.00’ya kadar geçen ve her halde en fazla on bir saat süren dönemdir” diyerek, gece çalışması şartlarını belirtmiştir. Bu maddeye baktığımızda;
- İşçilerin gece çalışmaları yedi buçuk saati geçemez.
- Gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye, işveren mümkünse gündüz postasında durumuna uygun bir iş verir.
- Gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde, bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçilerin, ondan sonra gelen ikinci çalışına haftası gündüz çalıştırılmaları suretiyle postalar sıraya konur. Gece ve gün düz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir.
- Postası değiştirilecek işçi, kesintisiz en az on bir saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz
Yine İş Kanununun 76. maddesinin ikinci fıkrasına dayanılarak hazırlanan ve 06.04.2004 tarih ve 25425 sayılı Resmi Gazete yayımlanan “Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” de;
- İşveren veya işveren vekilleri, posta sayısı ile, her postanın işe başlama ve bitirme saatlerini, postalar halinde çalıştırdıkları işçilerin ad ve soyadlarını, ara dinlenmelerini, hafta tatillerini ve bunlara ilişkin değişiklikleri düzenleyerek, iş yerinde işçilerin kolayca görüp okuyabilecekleri şekilde ilan etmekle yükümlü tutulmuştur.
- 4857 sayılı İş Kanununun 70. maddesinde öngörülen yönetmelikte belirtilen haller dışında, işçilerin gece postalarında 7,5 saatten çok çalıştırılmaları yasaktır.
- Çalışma süresinin yarısından çoğu gece dönemine rastlayan bir postanın çalışması, gece çalışması sayılır. Gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları çalıştırılarak yürütülen işlerde; postalar en fazla bir iş haftası gece çalıştırılan işçilerin, ondan sonra gelen ikinci iş haftasında gündüz çalıştırılmaları suretiyle ve postalar birbirlerinin yerini alacak şekilde düzenlenir.
- Zorunluluk olmadıkça işçilerin postaları değiştirilemez. Ancak 4857 sayılı İş Kanununun 69. maddesi uyarınca, gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren, olanakların elverdiği ölçüde gündüz postasında durumuna uygun bir iş verir.
- İşin niteliği ve yürütümü, iş sağlığı ve güvenliği göz önünde tutularak, gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir. Posta değişiminde işçiler sürekli olarak en az on bir saat dinlendirilmeden çalıştırılamaz. Bu hüküm, postası değiştirilen işçilere de uygulanır.
- Postalar halinde işçi çalıştırılarak yürütülen işlerde, işçilere, 4857 sayılı İş Kanununun 68. maddesindeki esaslar uyarınca haftanın bir gününde 24 saatten az olmamak üzere ve nöbetleşme yolu ile hafta tatili verilmesi zorunludur.
Tüm bu açıklamalardan sonra sorunuza dönecek olursak; yukarıda açıkladığımız gibi, İş Kanunu ve yönetmelik gece vardiyasının iki haftadan fazla olamayacağını belirtmektedir. İşvereniniz sizi sürekli gece vardiyasında çalıştırıyor ise, İş Kanununun ilgili maddesini hatırlatarak, vardiya ayarlamasını isteyebilir, uygulanmaması halinde bu maddeyi gerekçe göstererek haklı sebeple iş akdinizi fesih edebilirsiniz.