Ev Hizmetlerinde Çalışanlara Nasıl Sigorta Yapılır?

Son günlerde basında çıkan haberlerden dolayı ev hizmetlerinde çalışanların sigortalılık durumu ile alakalı birçok soru almaya başladım. Bu yüzden bu hafta ev hizmetlerinde çalışanların sigorta durumunu ayrıntılı açıklayacağım.

6552 sayılı İş Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması ile Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılmasına Dair Kanun (torba yasa) ile 2014 yılında düzenleme yapılmadan önce; ev hizmetlerinde çalışan gündelikçi, temizlikçi ve bakıcıların sigortalı olarak bildirilmesi gerekiyordu. 6552 yılı torba yasanın 55. Maddesi ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Ve Genel Sağlık sigortası Kanunu’na “Ev hizmetlerinde çalışanların sigortalılığı” başlığı ile 9. Ek madde ile yeni düzenleme ve değişiklikler yapıldı ve bu değişiklikler 1 Nisan 2015 yürürlüğe girdi. Yeni düzenlemeler ile çalışma süreleri 10 gün altında ve üstünde anlar için farklı uygulamalar getirildi.

Ev Hizmetlerinde; 10 Gün Ve Daha Fazla Çalışanlarda Durum

Ay içinde çalışma saati süresine göre hesaplanan çalışma gün sayısı 10 gün ve daha fazla olan sigortalılar hakkında 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 4-1 (a/SSK) bendi kapsamındaki sigortalılara ilişkin hükümler uygulanır.

• Bunların bildirimi, işverenler tarafından örneği SGK’ca hazırlanan belgeyle en geç çalışmanın geçtiği ayın sonuna kadar yapılır.
• Süresinde yapılmayan bildirim için işverene 102 nci maddenin birinci fık­rasının (a) bendinin (1) numaralı alt bendi hükmü gereğince bir asgari ücret tutarında İPC (İdari Para Cezası) uygulanır.
• On ve daha fazla gün çalışan kişi aynen eski sistemde olduğu gibi, normal bir SSK’lı (4/1-a’lı) sigortalının bildirileceği gibi ayni usul ve prosedürlere göre sigortalı olacak.

Ancak bildirimleri normal sigortalılar gibi, çalışmaya başlamadan bir gün önce ya­pılmayacak. Bunların bildirimi, işverenler tarafından SGK’ca hazırlanacak belgeyle en geç çalışmanın geçtiği ayın sonuna kadar yapılacak.

10 Günden Az Çalışanlarda Durum

“Ev hizmetlerinde bir veya birden fazla gerçek kişi tarafından çalıştırılan ve çalış­tıkları kişi yanında ay içinde çalışma saati süresine göre hesaplanan çalışma gün sayısı 10 günden az olanlar için ise, çalıştırıldıkları süreyle orantılı olarak çalıştıranlarca (gerçek kişi işverenlerce) 5510/82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırının %2 ’si oranında iş kazası ve meslek hastalığı sigortası primi ödenir. ”

Yani; Yeni sistemde ev sahipleri 10 günden az süreyle temizlikçi çalıştıran kişiler artık işveren sayılmıyor. Böylece hem işyeri bildirgesi, sigortalı işe giriş bildirgesi ile aylık prim ve hizmet belgesi, işten ayrılış belgesi düzenlenmesine gerek kalmı­yor, hem de çalıştırdıkları her gün için sadece ancak ferdi kaza ve meslek hastalık­larına karşı korumak amacıyla prim ödeyerek, çalıştırdıkları kişiyi iş kazası ve mes­lek hastalığına karşı sigortalatmış oluyorlar.

Bu şekilde çalışanların sigortalılık tescili, çalışan ve çalıştıran imzalarını da ihtiva eden ve en geç çalışmanın geçtiği ayın sonuna kadar SGK’ya verilmesi gereken Ev Hizmetlerinde Çalışanlar Formu ile oluyor. Ay sonunun hafta sonu genel ve resmi tatil günlerine denk gelmesi halinde ise bu günleri takip eden ilk iş günü sonuna ka­dar bildirim yapılmalı.

10 günden az çalışmanın takip eden aylarda da devam etmesi ve bu durumun Form­da belirtilmesi halinde her ay için ayrıca bildirim yapılması istenmiyor, yani bir kez vermek yeterli oluyor.

Ev hizmetlerinde 10 günden az sigortalı olarak çalışanların bildirimi bu kişileri ça­lıştıranlar yönünden SGK’dan alınacak şifre ile internet aracılığı ile de yapılabil­mekte.

Sigortalılık başlangıcında bu form üzerinde çalışma başlangıcına dair kayıtlı en eski tarih esas alınmakta.

10 Günden Az Çalışan Ev Çalışanlarında Özellikli Konular

10 günden az çalışan ev çalışanları hakkında hastalık sigortası hükümleri uygulanmayacak. Başka bir deyişle bu şekilde sigortalı olanlar hastaneye gidemeyecek, sağlık hizmeti alamayacak. Keza bunların sigortalılıkları emeklilik için de gün kazandırmayacak.

Bu şekilde çalışanlar sağlıktan yararlanıp, hastaneye gitmek istiyorsa GSS primlerini kendileri yatırmaları gerekecek. Üstelik 60 günden fazla GSS borçları birikirse, hastaneden yararlanma hakları da olmayacak.

Ya da ikinci bir yol olarak; emeklilik primlerini kendi ceplerinden yatıra­caklar. Bu çalışanlar, adlarına ödenen priminin ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar aynı kazancın otuz katının %32,5 oranında prim ödeye­bilme hakkına sahip olacak. Bu priminin %20’si emekliliğe sayılan malul­lük, yaşlılık ve ölüm sigortaları, %12,5’si ise hastaneye gidebilme hakkı kazandıran genel sağlık sigortası primi olacak.

Priminin ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar ödenmeyen primin ödenme hakkı düşecek, başka bir deyişle ev hizmetinde çalışan ileride bu çalıştığı dönemleri emekliliğine saydıramayacak.

Ev Hizmetlerinde Çalıştırılanlar Nasıl Bildirilecek

Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) 3 ayrı yöntemle başvuru yapılabilecek:

Kâğıt Form: Çok yaşlıların bilgisayar ve cep telefonuyla uğraşamayacağı düşünü­lerek, basılı form hazırlandı. Formu doldurup SGK’ya vermeleri yeterli olacak.

İnternet: www.turkiye.gov.tr e-Türkiye portalına girerek, internet üzerinden başvu­ru yapılabilecek. Çalıştıran, kendisinin ve işçisinin T.C. kimlik numarasını ve ayda kaç gün çalıştıracağını belirtecek. Primi ise banka veya ödeme talimatıyla yatıracak. SMS: Hazırlıkları henüz devam eden ve nisan ayı içerisinde detayları açıklanacak SMS yönteminin en fazla tercih edilen yöntem olması bekleniyor. Bu yöntemle hatırlanması kolay, büyük ihtimalle aynı zamanda ilgili yasanın numarası olan ‘5510’ telefon numarası olarak duyurulacak. Tüm GSM operatörü aboneleri aynı numaraya mesaj atmak suretiyle oturdukları yerden gündelikçisinin sigortasını yapacak. Prim ise GSM operatörü tarafından faturayla birlikte tahsil edilip, SGK’ya aktarılacak.

Doğrudan SGK’ya giderek veya posta ile göndererek başvurduğunuzda, aynı kişiyle çalışmaya devam ettiğiniz sürece tekrar bildirim yapmanıza gerek kalmıyor. Bu şe­kilde yaptığınız bildirim, çalıştırdığınız belli bir güne özel oluyor ve çalıştırdığınız her gün için ayrı bildirim yapmanız gerekiyor.

Gündelikçi Çalıştıranlara Sağlanan Teşvikler

Gündelikçi çalıştıranlar erkekleri ve 18 yaşından büyük kadınları çalıştıranlar 2 yıl süreyle işveren primin­den muaf olacak. Devlet ayrıca prim borcu bulunmayan işverenlere yüzde 5 prim teşviki uyguluyor.

Genç ve kadın istihdamı kapsamında sağlanan teşvik 24 ay olacak. Ancak işçinin mesleki eğitim sertifikası alması durumunda bu süre 48 aya çıkacak.

Gündelikçi çalışanlara sağlanan teşvikler

Normalde çalışanlar isteğe bağlı sigorta yaptıramıyor. Ancak gündelikçilere istisna uygulanıyor. SSK veya Bağ- Kur kapsamında isteğe bağlı sigortası bulunan bir kişi ayda 10 günden az çalışıyorsa, sigortalılığı sona ermeyecek. 10 günden az günde­likçi olarak çalışan emekli destek priminden muaf olacak.

Gündelikçi kadınlar, çalışmadıkları günler için, asgari ücret ile asgari ücretin 6,5 katı arasında kendi belirleyecekleri tutardan isteğe bağlı sigorta yaptırabilecek, prim ödeyebilecek.

2016 Ev Hizmetleri Sigortalısının İşverene Sigorta Prim Maliyeti

01.01.2016-31.12.2016 arası ev hizmetleri sigorta prim maliyeti (30 tam gün çalı­şanlar için),

5510 Sayılı Kanunun 5 Puanlık prim indirimi ve 6111 Sayılı Teşvik Kanunundan Faydalananlar İçin Hesaplandığında;

-Brüt asgari ücret: 1.647,00 TL.

6111 ve 5510’na göre sigortalı çalıştıran işverenin 2016 yılında ödeyeceği prim tu­tarı: 288,22 TL

Ev Hizmetlerinde On Günden Az Çalışanlar İçin 2016 Yılında Ödenecek Bir Günlük Sigorta Prim Tutarı

Bilindiği üzere ev hizmetlerinde on günden az çalışanlar için bunları çalıştıranlar sadece iş kazası ve meslek hastalığı primini ödemekte ve çalıştırdıkları her gün için asgari ücretin günlük brüt tutarının %2’i oranında prim ödemesi yapmaktadırlar. Buna göre ev hizmetlerinde on günden az çalıştırılan sigortalılar için 2016 yılında ödenecek günlük prim tutarı: 1,09 TL olacaktır.

İş Kanununda Değişiklikle Geçici İşçi Ve Evden Çalışma Düzenlendi

6715 sayılı İş Kanunu İle Türkiye İş Kurumu Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 6 Mayıs 2016 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisinde kabul edilerek yasallaştı. Kanun ile özel istihdam bürosunun faaliyet alanı genişletilerek geçici iş ilişkisi kurma faaliyeti bu bürolara verildi.

Geçici iş ilişkisi, özel istihdam büroları aracılığıyla ya da holding bünyesi içinde veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir iş yerinde görevlendirme yapılarak kurulabilecek. Ayrıca tasarı, özel istihdam bürolarına, işveren ile geçici iş sağlama sözleşmesi yaparak, işçisini geçici olarak işverene devri yetkisini de getiriyor. Ancak bunun için özel istihdam bürolarının, Türkiye İş Kurumu’ndan ‘geçici işçi sağ­lama yetkisi’ alması gerekiyor.

Hangi hallerde geçici iş sözleşmesi yapılabilir.

• Özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisi, Türkiye İş Kurumunca izin verilen özel istihdam bürosunun bir işverenle geçici işçi sağlama söz­leşmesi yaparak bir işçisini geçici olarak bu işverene devri ile,
• İşçinin askerlik hizmeti hâlinde ve iş sözleşmesinin askıda kaldığı diğer hâllerde,
• Mevsimlik tarım işlerinde,
• Ev hizmetlerinde,
• İşletmenin günlük işlerinden sayılmayan ve aralıklı olarak gördürülen iş­lerde,
• İş sağlığı ve güvenliği bakımından acil olan işlerde veya üretimi önemli öl­çüde etkileyen zorlayıcı nedenlerin ortaya çıkması hâlinde,
• İşletmenin ortalama mal ve hizmet üretim kapasitesinin geçici iş ilişkisi kurulmasını gerektirecek ölçüde ve öngörülemeyen şekilde artması hâlinde,
• Mevsimlik işler hariç dönemsellik arz eden iş artışları hâlinde kurulabilir.

Doğum izni ve doğum sonrası kısmi çalışma hakkı kullanan, askerlik hizmetini ya­pan ve iş sözleşmesi askıya alınan çalışan yerine başka bir işçi ile geçici iş ilişkisi, bu hallerin devamı süresince kurulabilecek. Mevsimlik tarım işlerinde veya temizlik işleri, hasta, yaşlı ve çocuk bakım hizmetleri gibi ev hizmetlerinde, süre sınırı aranmadan geçici iş ilişkisi oluşturulabilecek.

Geçici işçi sağlama sözleşmesi ne kadar süreyle yapılabilir

• İşletmenin günlük işlerinden sayılmayan ve aralıklı olarak gördürülen işlerde, iş sağlığı ve güvenliği bakımından acil olan işlerde veya üretimi önemli ölçüde etkileyen zorlayıcı nedenlerin ortaya çıkması halinde, işletmenin iş hacminin öngörülemeyen şekilde artması halinde ve mevsimlik işler hariç dönemsellik arz eden iş artışları halinde, en fazla 4 ay süresince geçici iş ilişkisi kurulabilecek.
• Geçici işçi sağlama, mevsimlik işler hariç dönemsellik arz eden iş artışları haricinde, toplam 8 ayı geçmemek üzere en fazla iki defa yenilenebilecek. Sürenin sonunda aynı iş için 6 ay geçmedikçe geçici işçi çalıştırılmayacak.

Hangi hallerde geçici iş ilişkisi kurulamaz

Toplu işçi çıkarılan iş yerlerinde 8 ay süresince, kamu kurum ve kuruluşlarında, yer altında maden çıkarılan iş yerlerinde geçici işçi çalıştırılamayacak. Grev ve lokavt uygulaması sırasında geçici iş ilişkisi kapsamında işçi çalıştırılamayacak. Geçici işçiler, engelli işçi çalıştırma kontenjanlarının hesaplanmasına dahil edilmeyecek.

Geçici işçi çalıştırmada sınırlama var mı?

Geçici iş ilişkisi ile çalıştırılan işçi sayısı, işyerinde çalıştırılan işçi sayısının dörtte birini geçemez. Ancak, on ve daha az işçi çalıştırılan işyerlerinde beş işçiye kadar geçici iş ilişkisi kurulabilir. İşçi sayısının tespitinde, kısmi süreli iş sözleşmesine göre çalışanlar, çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülür. Geçici işçi sağlama sözleşmesi ile çalışan işçi özel istihdam bürosu ve geçici işçi çalıştıran işverenin işçi sayısına dâhil edilmez.

Geçici işçi çalıştıran işveren, iş sözleşmesi feshedilen işçisini fesih tarihinden itiba­ren altı ay geçmeden geçici iş ilişkisi kapsamında çalıştıramaz.

Geçici işçi, geçici işçi çalıştıran işverenden özel istihdam bürosunun hizmet bedeli­ne mahsup edilmek üzere avans veya borç alamaz.

Geçici iş ilişkisi nasıl kurulur?

Geçici iş ilişkisinde işveren özel istihdam bürosudur. Özel istihdam bürosu aracılı­ğıyla geçici iş ilişkisi, geçici işçi ile iş sözleşmesi, geçici işçi çalıştıran işveren ile geçici işçi sağlama sözleşmesi yapmak suretiyle yazılı olarak kurulur. Özel istihdam bürosu ile geçici işçi çalıştıran işveren arasında yapılacak geçici işçi sağlama söz­leşmesinde; sözleşmenin başlangıç ve bitiş tarihi, işin niteliği, özel istihdam büro­sunun hizmet bedeli, varsa geçici işçi çalıştıran işverenin ve özel istihdam bürosu­nun özel yükümlülükleri yer alır. Geçici işçinin, Türkiye İş Kurumundan veya bir başka özel istihdam bürosundan hizmet almasını ya da iş görme edimini yerine ge­tirdikten sonra geçici işçi olarak çalıştığı işveren veya farklı bir işverenin işyerinde çalışmasını engelleyen hükümler konulamaz. Geçici işçi ile yapılacak iş sözleşme­sinde, işçinin ne kadar süre içerisinde işe çağrılmazsa haklı nedenle iş sözleşmesini feshedebileceği belirtilir. Bu süre üç ayı geçemez.

Geçici iş ilişkisinde işveren ve özel istihdam bürosunun görevi nedir?

Geçici iş ilişkisinde, geçici işçi çalıştıran işveren işyerinde bir ayın üzerinde çalışan geçici işçilerin ücretlerinin ödenip ödenmediğini çalıştığı süre boyunca her ay kontrol etmekle, özel istihdam bürosu ise ücretin ödendiğini gösteren belgeleri aylık olarak geçici işçi çalıştıran işverene ibraz etmekle yükümlüdür. Geçici işçi çalıştıran işveren, ödenmeyen ücretler mevcut ise bunlar ödenene kadar özel istihdam bürosunun alacağını ödemeyerek, özel istihdam bürosunun alacağından mahsup etmek kaydıyla geçici işçilerin en çok üç aya kadar olan ücretlerini doğrudan işçilerin banka hesabına yatırır. Ücreti ödenmeyen işçiler ve ödenmeyen ücret tutarları geçici işçi çalıştıran işveren tarafından çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne bildirilir.

Sözleşmede belirtilen sürenin dolmasına rağmen geçici iş ilişkisinin devam etmesi halinde, geçici işçi çalıştıran işveren ile işçi arasında sözleşmenin sona erme tari­hinden itibaren belirsiz süreli iş sözleşmesi kurulmuş sayılır. Bu durumda özel istihdam bürosu işçinin geçici iş ilişkisinden kaynaklanan ücretinden, işçiyi gözetme borcundan ve sosyal sigorta primlerinden sözleşme süresiyle sınırlı olmak üzere sorumludur. Geçici işçi, işyerine ve işe ilişkin olmak kaydıyla kusuru ile neden olduğu zarardan, geçici işçi çalıştıran işverene karşı sorumludur.

İşverenin, devir sırasında yazılı rızasını almak suretiyle bir işçisini, holding bünyesi içinde veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir işyerinde iş görme edimini ye­rine getirmek üzere geçici olarak devretmesi hâlinde de geçici iş ilişkisi kurulmuş olur. Bu fıkra kapsamında geçici iş ilişkisi, yazılı olarak altı ayı geçmemek üzere kurulabilir ve en fazla iki defa yenilenebilir. İşçisini geçici olarak devreden işvere­nin ücret ödeme yükümlülüğü devam eder. Geçici iş ilişkisi kurulan işveren, işçinin kendisinde çalıştığı sürede ödenmeyen ücretinden, işçiyi gözetme borcundan ve sosyal sigorta primlerinden, devreden işveren ile birlikte sorumludur.

Yasada Ne Tür Cezalar Var?

Türkiye İş Kurumu’ndan izin almadan iş ve işçi bulmaya aracılık yapanlara, iş ara­yanlardan ücret alan veya menfaat sağlayanlara 20 bin lira idari para cezası uygula­nacak.

İstihdam bürosu kurma izni; iş arayanlara ilişkin bilgilerin iş ve işçi bulma faaliye­tinden başka bir amaçla toplanması, çalışma izni bulunmayan yabancı işçi çalıştırıldığının tespit edilmesi halinde de iptal edilecek ve 3 yıl süreyle izin verilmeyecek.

Kurumdan izin almamasına veya yetkisi iptal edilmesine rağmen geçici iş ilişkisi düzenleyen kişilere 50 bin lira,

Fiilin tekrarı halinde 100 bin lira, bu kapsamda hizmet alan işverenlere 20 bin lira, iş arayanlardan ücret alan veya menfaat sağlayan kişilere 20 bin lira, geçersiz anlaşmaların herhangi birini düzenleyen özel istihdam bürosu ve geçici işçi çalıştıran işverene ayrı ayrı 5 bin lira idari para cezası verilecek.

İşe gitmeden evden çalışma

6715 sayılı İş Kanunu İle Türkiye İş Kurumu Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 2. Maddesi ile 4857 sayılı iş kanunumuzun 14 üncü maddesinde değişiklik yapılmıştır buna göre;

“Uzaktan çalışma; işçinin, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçları ile işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayalı ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisidir.

yapılacak iş sözleşmesinde; işin tanımı; yapılma şekli, işin süresi ve yeri, ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hususlar, işveren tarafından sağlanan ekipman ve bunların korunmasına ilişkin yükümlülükler, işverenin işçiyle iletişim kurması ile genci ve özel çalışma şartlarına ilişkin hükümler yer alır.

Uzaktan çalışmada işçiler, esaslı neden olmadıkça salt iş sözleşmesinin niteliğinden ötürü emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz. İşveren, uzaktan çalışma ilişkisiyle iş verdiği çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hususunda çalışanı bilgilendirmek, gerekli eğitimi vermek, sağlık gsağlık gözetimini sağlamak ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği tedbirlerini almakla yükümlüdür. Uzaktan çalışmanın usul ve esasları, işin niteliği dikkate alınarak hangi işlerde uzaktan çalışmanın yapılamayacağı, verilerin korunması ve paylaşılmasına ilişkin işletme kurallarının uygulanması ile diğer hususlar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenecektir.