Sigortasız Çalışan Tazminat Alabilir mi?
Soru: 8.5 ay çalıştığım iş yerinde sigortam hiç yapılmadı. Ben de bu gerekçeyle işverene haber vermeden işi bıraktım. Maaşımı almaya gittiğimde, sözleşmede geçen madde bahane edilerek, 15 günlük ücretim verilmedi ve bayram süresinde verilen 10 günlük izinin ücretsiz olduğunu söylediler. Ben de bir sonraki gidişimde telefonumun kamera ve ses kaydını açarak, sigortasız olduğum için bu eylemin haksız olduğunu belirttim. İşverense, benim çalışma sürecimde sadece bir aylık sigortamın sapıklığını söyleyerek, bu eylemin kanuni olduğunu belirtti ve sözlerine “hiçbir elamanımın ilk 3 ay sigortasını yapmayacağımı herkese sözlü olarak beyan ettim, kimsenin sigortasını da o süreden önce yapmadım” diye ekledi, ama internet üzerinden yaptığım araştırmada sigorta girişimin dahi yapılmadığını gördüm. Ses kaydı ve şahitle işvereni dava ederek, 15 günlük kesinti ücretini ve tazminat alabilmem mümkün müdür?
Cevap: İş Kanunumuzun 11. Maddesinde şöyle denmektedir:
“Kanunun 4 üncü maddesi, birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için çalışmaya, mesleki eğitime veya staja başladıkları tarihten itibaren sigortalı hak ve yükümlülükleri başlar.
İşverenler, Kanunun 4 üncü maddesi birinci fıkrasının; (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanları, çalışmaya başladıkları tarihten önce, kuruma e-sigorta yoluyla bildirmekle yükümlüdür” demektedir.
Yani, işverenin İş Kanununa göre işe başlamadan bir gün önce işe girişinizi yapması yasal zorunluluktur. Sigortasız işçi çalıştıran işveren, bir yıl için asgari ücretin 38 katı ceza öder. İşveren defter tutmuyorsa, özel inşaat gibi, bir yıl için 28 asgari ücret katı ceza alır.
Ancak, anladığım kadarı ile, sizin beklentiniz işverenin cezalandırılması değil, alacaklarınızı tahsil etmek. İşvereniniz sizi sigortasız çalıştırmakla kalmayıp, alacaklarınızı da ödemiyor ise, 8,5 aydır sigortasız olduğunuzu ve alacaklarınızı tahsil etmediğinizi ispatlayabiliyorsanız;
- Önce noterden ihtar ile alacaklarınızın ödenmesini talep edin, ödenmez ise,
- Çalışma Bakanlığı İl Müdürlüğüne dilekçe ile müracaat edebilirsiniz. İş müfettişleri firmayı incelemeye sevk eder ve inceleme sonucunda işverene yukarıdaki cezaları kesmenin yanında, firmayı ödemelerinizi yapmaya zorlayabilir.
- Ayrıca tahsil edemediğiniz alacaklarınız ve sigortasız çalıştırılmış olmanızın tazmini için işverene dava açabilirsiniz.
Tabi ki, tüm iddialarınızı ispatlamanız gerekecektir. Fakat ses kaydı yapmış olmanız sıkıntı olabilir. Şöyle ki, yeni 6100 sayılı HMK ispat hakkını açıklayan 189. maddesi şöyledir:
- “Taraflar, kanunda belirtilen şiire ve usule uygun olarak ispat hakkına sahiptir.
- Hukuka aykırı olarak elde edilmiş olan deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz.
- Kanunun belirli delillerle ispatını emrettiği hususlar, başka delillerle ispat olunamaz.
- Bir vakıanın ispatı için gösterilen delilin caiz olup olmadığına mahkemece karar verilir”
gerekçesinden; ikinci fıkra ile ispat hakkının delillere ilişkin yönünün hukuki çerçevesi çizilmiştir. Bir davada ileri sürülebilecek her türlü delilin mutlaka hukuka uygun yollardan elde edilmiş deliller olması esası getirilmiştir.
Yine 133. Maddede, “(1) Kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları, taraflardan herhangi birinin rızası olmaksızın bir aletle dinleyen veya bunları bir ses alma cihazı ile kaydeden kişi, iki aydan altı aya kadar hapis cezası ile cezalandırılır. ” demektedir.
Yani yapmış olduğunuz ses kayıtları kanuni değil, o yüzden işverenin şikayetinde sizi hukuki açıdan sıkıntıya sokabilir. Tavsiyem, ses kaydını karıştırmadan Çalışma Bakanlığına müracaatta bulunun.